Jokasta jest królową Teb i żoną Edypa w tragedii Sofoklesa „Król Edyp”. Cechują ją troska o bliskich, potrzeba spokoju i skłonność do odsuwania niebezpiecznej prawdy.
Charakterystyka Jokasty
Przed małżeństwem z Edypem była żoną Lajosa. W toku rozpoznania ujawnia się, że jest również matką obecnego męża, czego wcześniej nie wiedziała. Utwór nie podaje jej dokładnego wieku ani szczegółowego opisu urody. Rodzinna tożsamość, a nie zewnętrzny wygląd, stanowi źródło tragedii.
Jokasta próbuje łagodzić konflikty. W sporze Edypa z Kreonem zachęca do powstrzymania gniewu i uwzględnienia trudnego położenia miasta. Nie jest obojętna na państwo ani na uczucia męża. Chce ochronić dom przed skutkami wzajemnych oskarżeń.
Sceptycyzm wobec przepowiedni ma jej zapewnić poczucie bezpieczeństwa. Uważa, że dawne wydarzenia potwierdzają możliwość uniknięcia zapowiedzianego losu, lecz opiera tę ocenę na niepełnej wiedzy. Pragnienie uspokojenia innych łączy się z potrzebą uspokojenia samej siebie.
Kiedy coraz lepiej rozumie pochodzenie Edypa, usiłuje powstrzymać dalsze dociekania. Jej motywacja staje się bardziej osobista: rozpoznaje grozę związku, którego on jeszcze nie potrafi nazwać. Nie chodzi już o zwykłą niechęć do wiedzy, ale o lęk przed rozpadem całego dotychczasowego życia.
Jokasta przechodzi od pozornej pewności do tragicznego rozpoznania. Nie potrafi unieść odkrycia i odbiera sobie życie. Budzi współczucie jako osoba działająca w warunkach nieświadomości, ale jej los ujawnia również bezsilność obrony opartej na wypieraniu prawdy. Nie jest świadomą sprawczynią wszystkich nieszczęść, które na nią spadają.