Miłość Marianny i Walerego stanowi ważny wątek komedii Moliera „Świętoszek”, ponieważ ujawnia skutki zaślepienia Orgona wobec Tartuffe’a. Uczucie młodych jest szczere, ale jego obrona wymaga przezwyciężenia lęku, urażonej dumy i rodzinnego przymusu. Ich relacja pokazuje różnicę między prawdziwą bliskością a małżeństwem traktowanym jako narzędzie cudzych planów.
Szczere uczucie i złamane przyrzeczenie Orgona
Marianna i Walery chcą się pobrać, a ojciec dziewczyny wcześniej zaakceptował taki związek. Zagrożenie nie wynika więc początkowo z braku wzajemności, lecz ze zmiany decyzji Orgona. Zafascynowany Tartuffe’em zamierza oddać mu córkę, uznając własną ocenę przybysza za wystarczające uzasadnienie.
Ojciec miesza odpowiedzialność rodzicielską z prawem do narzucenia własnej woli. Nie pyta, czy Marianna może pokochać wskazanego mężczyznę. Wyobraża sobie, że rzekoma pobożność Tartuffe’a zapewni szczęśliwe pożycie, choć nie rozumie ani jego intencji, ani rzeczywistych potrzeb córki. Wątek miłosny staje się przez to sprawdzianem krzywdy wyrządzanej przez domowy despotyzm.
Uległość Marianny nie oznacza obojętności
Marianna otwarcie potwierdza Dorynie, że stale myśli o Walerem i pragnie wspólnego życia. Jej bezradność wobec ojca nie jest zatem brakiem miłości. Lęka się wystąpić przeciw autorytetowi, któremu nauczono ją ulegać. Przekonanie o obowiązku posłuszeństwa oraz obawa przed naruszeniem kobiecej skromności utrudniają jej wypowiedzenie własnego żądania.
Nie potrafi początkowo zamienić cierpienia w skuteczny sprzeciw. Oczekuje, że to ukochany uzyska zgodę Orgona, a w rozpaczy wypowiada myśl o odebraniu sobie życia. Doryna odrzuca taki pomysł, domagając się działania. Scena przeciwstawia bezsilne poddanie się nieszczęściu odpowiedzialnej próbie zmiany sytuacji.
Urażona duma i nieporozumienie między narzeczonymi
Walery nie odczytuje właściwie bierności Marianny. Obawia się, że dziewczyna nie chce wystarczająco bronić związku, i reaguje słowami sugerującymi rezygnację. Ona słyszy w nich potwierdzenie, że jego przywiązanie nie jest trwałe. Każde z nich oczekuje dowodu miłości, jednocześnie ukrywając własną potrzebę zapewnienia.
Powstaje typowo komediowe nieporozumienie: oboje mówią o rozstaniu, chociaż oboje go nie chcą. Zamiast wyjaśnić lęk, wybierają chłód i pozorną obojętność. Molier nie podważa w ten sposób autentyczności uczucia, lecz pokazuje niedojrzały sposób radzenia sobie z zagrożeniem. Sama miłość nie zapewnia jeszcze umiejętności szczerej rozmowy.
Doryna jako rzeczniczka porozumienia
Doryna rozumie motywy młodych trafniej niż oni sami. Nie pozwala im zakończyć spotkania w atmosferze wzajemnych oskarżeń, pomaga ponownie się zbliżyć i odsłonić prawdziwe intencje. Jej bezpośredniość przebija formuły, którymi próbują ochronić dumę.
Rola służącej ma również znaczenie społeczne. Osoba formalnie podporządkowana okazuje się lepszą obrończynią rodzinnego dobra niż pan domu. Rozsądek i troska nie zależą od pozycji w hierarchii. Doryna nie tylko wzrusza się losem narzeczonych, lecz szuka konkretnych sposobów opóźnienia i udaremnienia narzuconego małżeństwa.
Wierność potwierdzona działaniem
Uczucie Walerego zostaje sprawdzone także poza samą kłótnią z Marianną. Gdy sytuacja Orgona staje się niebezpieczna, młodzieniec przynosi ostrzeżenie i oferuje pomoc. Potrafi wesprzeć rodzinę człowieka, który wcześniej złamał dane mu słowo. Lojalność wobec ukochanej rozszerza się na odpowiedzialność za jej bliskich.
Nie oznacza to, że powinien uznać krzywdzącą decyzję ojca za słuszną. Ważne jest rozróżnienie między przeciwstawieniem się przymusowi a obojętnością na zagrożenie drugiego człowieka. Walery może nie zgadzać się z Orgonem, a jednocześnie nie życzyć mu upadku. Ten czyn potwierdza trwałość uczuć lepiej niż sama deklaracja.
Znaczenie wątku miłosnego w komedii
Planowany związek Marianny z Tartuffe’em ukazuje, jak religijna poza może posłużyć odebraniu komuś prawa do szczęścia. Prawdziwa miłość młodych stanowi przeciwieństwo relacji opartej na wykorzystaniu. Małżeństwo powinno uwzględniać zgodę i uczucie osób, których dotyczy, a nie tylko autorytet organizującego je rodzica.
Wspomniane w dramacie przywiązanie Damisa do siostry Walerego dodatkowo wiąże obie rodziny, ale pozostaje wątkiem zarysowanym, nie osobno rozwiniętą historią. Najważniejsze są losy Marianny i Walerego: zakończenie umożliwia im wspólne życie po przezwyciężeniu zagrożenia ze strony obłudnika. Ich przykład pokazuje, że miłość potrzebuje nie tylko wierności, lecz także odwagi, porozumienia i wsparcia innych.