Pierwszy i Drugi Czeladnik, Józek i Jędrek, pracują z Sajetanem Tempe w dramacie Stanisława Ignacego Witkiewicza „Szewcy”. Łączą energię i poczucie krzywdy z pragnieniem przywilejów, które podważa wyzwoleńczy sens ich buntu.
Charakterystyka Czeladników
Autor przedstawia ich jako około dwudziestoletnich, przystojnych i silnych młodych mężczyzn w strojach szewskich z fartuchami. Należą do warstwy pracującej, zależnej od uprzywilejowanych klientów. Ich wspólna sytuacja społeczna jest ważniejsza niż odrębne historie rodzinne.
Czeladnicy odczuwają upokorzenie i niezaspokojenie. Chcą udziału w dobrobycie oraz swobodzie, które obserwują u innych. Ich wypowiedzi pokazują jednak, że marzenie o zmianie porządku łatwo łączy się z chęcią zajęcia miejsca dotychczasowych panów.
Pozbawienie pracy wywołuje w nich gwałtowną frustrację. Zawód okazuje się nie tylko źródłem utrzymania, lecz także podstawą działania i poczucia sensu. Ich siła wynika z gotowości wspólnego czynu, lecz nie towarzyszy jej trwałe rozpoznanie zasad sprawiedliwego życia.
Po zwycięstwie rośnie niecierpliwość wobec refleksji Sajetana. Samodzielne myślenie przywódcy staje się przeszkodą w korzystaniu z nowego położenia. Gotowość przemocy wobec dawnego mistrza pokazuje, że solidarność była uzależniona od zgodności interesów.
Przechodzą od roli uciskanych robotników do uczestników nowej elity, ale ich podstawowe pragnienia nie zostają przezwyciężone. Są przestrogą przed buntem ograniczonym do zamiany miejsc w hierarchii. Ich krzywda jest rzeczywista, jednak nie daje moralnego prawa do odtwarzania ucisku.