Sajetan Tempe jest majstrem szewskim i jednym z głównych bohaterów dramatu Stanisława Ignacego Witkiewicza „Szewcy”. Łączy bunt przeciw poniżeniu z ambicją władzy oraz potrzebą samodzielnego myślenia.
Charakterystyka Sajetana Tempe
Ma około sześćdziesięciu lat, jest siwiejącym blondynem z rzadką bródką i wąsami. Nosi roboczy strój szewski z fartuchem, a jego syn Józef należy do młodego pokolenia. Autor wyraźnie określa wygląd i zawód postaci, nie przedstawia natomiast pełnej historii jej wykształcenia.
Sajetan dotkliwie odczuwa społeczną zależność. Pracując dla uprzywilejowanych, ma świadomość, że jego zdolności i pragnienia wykraczają poza narzuconą rolę. Bunt nie sprowadza się do chęci odpoczynku: bohater chce znaczyć więcej i rozumieć mechanizmy kierujące jego życiem.
Jest rozmowny, refleksyjny i zdolny do podważania cudzych uproszczeń. Podejmuje spory o kulturę, indywidualność i przemiany społeczne. Jego niezgoda ma jednak również wymiar osobistej ambicji. Marzy o przywództwie i o uznaniu, dlatego nie jest wyłącznie bezinteresownym rzecznikiem równości.
Zakaz pracy ujawnia, jak głęboko zawód wiąże się z jego tożsamością. Po zdobyciu władzy okazuje się natomiast, że zwycięstwo nie usuwa egzystencjalnego niepokoju. Bohater nie potrafi zadowolić się samym komfortem i coraz gorzej mieści się w logice systemu, który pomagał stworzyć.
Relacje z czeladnikami przechodzą od wspólnoty buntu do konfliktu. Myślący przywódca staje się dla nich kłopotliwy. Jego osobiste cierpienie może zostać zastąpione użytecznym politycznie symbolem, a on sam traci kontrolę nad znaczeniem własnej roli.
Sajetan zmienia położenie społeczne, ale nie osiąga upragnionej pełni. Jest postacią tragiczną i groteskową zarazem: jego ambicja zasługuje na krytykę, lecz potrzeba godności i indywidualnego sensu budzi zrozumienie. Ujawnia sprzeczność rewolucji, która obiecuje wyzwolenie, a zaczyna usuwać samodzielnie myślących ludzi.