Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Kordian – charakterystyka

Autor utworu
Juliusz Słowacki
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja
Epoka literacka
Romantyzm

Kordian, tytułowy bohater dramatu „Kordian” Juliusza Słowackiego, jest wrażliwym indywidualistą poszukującym sensu życia. Od młodzieńczego zagubienia przechodzi do pragnienia poświęcenia się ojczyźnie, ale jego wielkie zamiary zderzają się z osamotnieniem i psychiczną słabością.

Charakterystyka Kordiana

Na początku utworu Kordian ma piętnaście lat i mieszka w wiejskim majątku. Pochodzi ze środowiska szlacheckiego, a jego rodzinny dom zapewnia mu opiekę starego sługi Grzegorza. Ojciec nie żyje, matka jest wdową. Później bohater wspomina już oboje rodziców jako zmarłych. Może pozwolić sobie na europejską podróż, natomiast w ostatnim akcie występuje jako podchorąży. Słowacki nie przedstawia dokładnego portretu jego twarzy ani sylwetki. Znaczenie ma ślad po samobójczym postrzale, a w scenach warszawskich mundur, który wiąże go z polskim wojskiem. Nie znamy jego nazwiska ani pełnego przebiegu edukacji, lecz lektura Szekspira i poetycki sposób wypowiadania świadczą o zainteresowaniu literaturą.

Nadwrażliwość i zmienność nastrojów utrudniają Kordianowi zwyczajne życie. Wiadomość o samobójstwie młodego człowieka pobudza go do rozmyślań o śmierci. Nie umie zadowolić się codziennością, ale też nie potrafi wybrać jednego trwałego celu. Odczuwa wiele pragnień naraz i boleśnie przeżywa rozbieżność między nimi a własnymi możliwościami. Przyroda staje się dla niego obrazem stanu duszy. Jesienne obumieranie odczytuje przez pryzmat swojego smutku. Jego niepokój nie jest wyłącznie pozą, ponieważ prowadzi do rzeczywistego zagrożenia życia.

W uczuciach okazuje się idealistą oczekującym całkowitego porozumienia dusz. Miłość do Laury ma wypełnić pustkę i potwierdzić wartość jego istnienia. Drobne gesty troski oraz poważne wyznania pokazują szczerość przywiązania, ale także skłonność do obciążania drugiej osoby odpowiedzialnością za własne szczęście. Nie potrafi przyjąć pobłażliwości starszej kobiety bez poczucia głębokiego odrzucenia. Próba samobójcza ujawnia rozpacz i niedojrzałość, nie stanowi jednak skutku samego zawodu miłosnego. Poprzedza ją szerszy kryzys, którego Laura nie umie zrozumieć.

Podróże rozwijają jego krytycyzm, lecz wzmacniają nieufność. Kordian zauważa zależność pozycji społecznej od pieniędzy, materialne pobudki Wioletty i polityczną uległość papieża wobec caratu. Nie przyjmuje bezmyślnie autorytetów. Jednocześnie skłonny jest z poszczególnych doświadczeń wyprowadzać rozległe wnioski o świecie. Próba, której poddaje Wiolettę, świadczy o potrzebie sprawdzenia prawdy, ale i o manipulowaniu rozmówczynią. Nie szuka już porozumienia w otwartej rozmowie, lecz zastawia pułapkę i obserwuje jej reakcję. Rozczarowania przynoszą wiedzę, za którą płaci rosnącym oddaleniem od ludzi.

Na Mont Blanc ujawniają się jego duma, wyobraźnia i pragnienie wyjątkowości. Bohater wierzy, że może porwać narody siłą własnej myśli. Odnajduje cel w walce o Polskę i chce, aby jej ofiara otworzyła innym drogę do wolności. Patriotyzm wyprowadza go poza prywatne cierpienie, lecz nie usuwa indywidualizmu. Nadal pragnie przełomu dokonanego przez niezwykłą jednostkę. Na zebraniu spiskowców przedstawia odważny zamiar, ale nie umie zdobyć większości. Zamiast uznać potrzebę wspólnego przygotowania, oskarża przeciwników o tchórzostwo i postanawia zastąpić ich wszystkich własnym czynem.

Najpoważniejszą sprzecznością tej postaci jest rozdźwięk między gotowością do ofiary a niezdolnością dokonania zabójstwa. Kordian potrafi narazić życie, nie potrafi jednak opanować lęku i wyobraźni przed carską sypialnią. Strach i Imaginacja uosabiają siły, wobec których jego deklarowana wola okazuje się bezradna. Nie oznacza to zwykłego braku odwagi. Skok konno nad bagnetami dowodzi męstwa fizycznego, a zgoda na próbę dopiero po zapewnieniu, że i tak zginie, przeczy podejrzeniu o ratowanie siebie za wszelką cenę. Trudność leży w psychicznym i moralnym ciężarze zamachu.

W szpitalu Kordian broni sensu poświęcenia przed szatańskim Doktorem. Nie chce uznać patriotycznej ofiary za obłęd, choć sam poniósł klęskę. W więzieniu nadal odczuwa dumę i niechęć do ludzi, ale potrafi przyjąć czułość Grzegorza. Nazywa go ojcem, wzrusza się obietnicą róży oraz myślą o dziecku noszącym jego imię. Odsłania potrzebę więzi, której nie zaspokoił program samotnego bohaterstwa. Przed plutonem odmawia zasłonięcia oczu. Jego dalszy los pozostaje nierozstrzygnięty. Kordian zasługuje na szacunek za odwagę i gotowość służby, ale dramat pokazuje też niebezpieczeństwo pychy, izolacji i zastępowania przygotowanego działania gwałtownym uniesieniem.