Piotr Pietrowicz Łużyn jest jednym z bohaterów powieści „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. To zamożny prawnik, który zamierza poślubić Dunię Raskolnikową, siostrę głównego bohatera. Początkowo sprawia wrażenie człowieka uczciwego i godnego szacunku, jednak z czasem ujawniają się jego egoizm, wyrachowanie oraz skłonność do manipulacji.
Charakterystyka Piotra Łużyna
Łużyn ma 45 lat i jest radcą dworu. Zajmuje się sprawami prawnymi, posiada dwie posady oraz zgromadzony majątek. Zamierza otworzyć kancelarię adwokacką w Petersburgu. Jest człowiekiem ambitnym, pracowitym i przywiązanym do swojej pozycji społecznej. Przywiązuje dużą wagę do wyglądu zewnętrznego. Ubiera się elegancko, wybiera modne, jasne stroje, które mają go odmładzać. Ma zadbaną twarz, ciemne bokobrody oraz starannie uczesane włosy z pierwszymi oznakami siwizny. Dbałość o powierzchowność świadczy o jego próżności oraz pragnieniu wywierania korzystnego wrażenia.
Najważniejszą cechą Łużyna jest egoizm połączony z wyrachowaniem. Mężczyzna kieruje się przede wszystkim własnym interesem, a relacje z innymi ocenia pod kątem korzyści, jakie mogą mu przynieść. Wierzy, że każdy powinien troszczyć się głównie o siebie, ponieważ w ten sposób przyczynia się do ogólnego dobrobytu. Swoje poglądy przedstawia jako nowoczesne i racjonalne. W rzeczywistości wykorzystuje teorię korzyści osobistej do usprawiedliwiania samolubstwa. Nie dostrzega, że człowiek ponosi również odpowiedzialność za los innych.
Łużyn jest próżny, zarozumiały i przekonany o własnej wyższości. Lubi podkreślać swoje osiągnięcia, majątek oraz znajomość nowych idei społecznych. Oczekuje uznania i wdzięczności, nie znosi natomiast sprzeciwu. Szczególnie zależy mu na opinii człowieka rozsądnego, wykształconego i postępowego. Jego zainteresowanie nowoczesnymi poglądami okazuje się jednak powierzchowne. Chętnie powołuje się na modne idee, jeśli pozwalają mu one zyskać przewagę nad rozmówcami.
Stosunek Łużyna do Duni najlepiej ujawnia jego potrzebę dominacji oraz brak szacunku dla niezależności kobiet. Mężczyzna celowo wybiera na żonę dziewczynę ubogą, lecz uczciwą i dobrze wychowaną. Uważa, że żona powinna zawdzięczać mężowi poprawę swojej sytuacji materialnej, a przez to pozostawać mu wdzięczna i posłuszna. Nie szuka równorzędnej partnerki, lecz osoby, nad którą będzie mógł sprawować kontrolę. Małżeństwo traktuje przede wszystkim jako sposób zaspokojenia własnej ambicji, a nie związek oparty na miłości i wzajemnym szacunku.
W kontaktach z rodziną Raskolnikowów Łużyn okazuje się człowiekiem apodyktycznym i małostkowym. Pragnie narzucać innym swoje decyzje, wykorzystując ich trudną sytuację finansową. Oczekuje, że Dunia podporządkuje się jego życzeniom i wybierze go nawet kosztem relacji z bratem. Kiedy spotyka się z odmową, reaguje gniewem i poczuciem niesprawiedliwości. Nie potrafi zaakceptować faktu, że pieniądze nie dają mu prawa do decydowania o cudzym życiu. Urażona duma okazuje się silniejsza niż uczucie do narzeczonej.
Łużyn jest również mściwy, podstępny i pozbawiony skrupułów. Najlepiej świadczy o tym jego stosunek do Soni Marmieładowej. Aby zemścić się na Raskolnikowie, próbuje niesłusznie oskarżyć dziewczynę o kradzież pieniędzy. Wykorzystuje jej trudne położenie i złą opinię społeczną, licząc, że nikt nie uwierzy w jej niewinność. Nie przejmuje się cierpieniem bezbronnej osoby, ponieważ najważniejsze jest dla niego odzyskanie własnego prestiżu. Pod pozorem dobroczynności potrafi działać w sposób okrutny i nieuczciwy.
Piotr Łużyn stanowi także przeciwieństwo bezinteresownego Razumichina. Obaj chcą zapewnić sobie stabilną pozycję materialną, lecz zupełnie inaczej traktują innych ludzi. Razumichin pomaga rodzinie Raskolnikowów z życzliwości, natomiast Łużyn oczekuje podporządkowania w zamian za oferowane wsparcie. Różnica ta pokazuje, że jego najpoważniejszą wadą nie jest samo dążenie do bogactwa, lecz przekonanie, że pieniądze dają człowiekowi moralną przewagę nad innymi.
Piotr Łużyn jest postacią zdecydowanie negatywną, uosabiającą egoizm, hipokryzję i wyrachowanie. Chociaż potrafi skutecznie zabiegać o własne interesy, brakuje mu empatii i prawdziwej szlachetności. Dostojewski ukazuje w nim człowieka, który pod pozorem rozsądku i nowoczesności usprawiedliwia krzywdzenie innych. Jego charakter dowodzi, że majątek, wykształcenie oraz wysoka pozycja społeczna nie świadczą o wartości moralnej człowieka.