„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego to powieść psychologiczna, której bohaterowie reprezentują różne postawy moralne, poglądy i sposoby radzenia sobie z cierpieniem. Najważniejszą postacią jest Rodion Raskolnikow, młody człowiek próbujący udowodnić własną wyjątkowość.
Rodion Romanowicz Raskolnikow
Główny bohater powieści, 23-letni były student prawa, który z powodu ubóstwa przerywa naukę. Jest wysokim, szczupłym i przystojnym młodzieńcem o ciemnych oczach. Wyróżnia się inteligencją, dumą, skrytością oraz skłonnością do izolowania się od ludzi. Uważa, że jednostki wybitne mogą przekraczać normy moralne, jeśli służy to realizacji wielkich celów. Jego osobowość jest pełna sprzeczności, ponieważ potrafi współczuć potrzebującym, a jednocześnie dopuszcza się okrutnego morderstwa. Pod wpływem cierpienia i miłości Soni stopniowo zaczyna rozumieć własne błędy. Jest bohaterem dynamicznym, przechodzącym głęboką przemianę moralną.
Sofia Siemionowna Marmieładowa (Sonia)
Córka Siemiona Marmieładowa, młoda, drobna blondynka o niebieskich oczach. Z powodu skrajnej biedy zostaje zmuszona do prostytucji, aby utrzymać rodzinę. Mimo upokorzeń zachowuje dobroć, wrażliwość, skromność i głęboką wiarę w Boga. Jest gotowa poświęcić własne szczęście dla najbliższych. Nie potępia Raskolnikowa, choć nie usprawiedliwia jego zbrodni. Przekonuje go do przyznania się do winy i przyjęcia odpowiedzialności.
Awdotia Romanowna Raskolnikowa (Dunia)
Młodsza siostra Rodiona Raskolnikowa, piękna, wysoka kobieta o ciemnych włosach i oczach. Jest inteligentna, dumna, odważna oraz niezależna. Cechuje ją ogromna miłość do matki i brata, dla których jest gotowa do wyrzeczeń. Nie pozwala jednak, aby inni odbierali jej godność lub swobodę podejmowania decyzji. Potrafi stanowczo sprzeciwić się zarówno Łużynowi, jak i Swidrygajłowowi. W relacjach z ludźmi kieruje się uczciwością oraz szacunkiem
Dymitr Prokoficz Razumichin
Przyjaciel Raskolnikowa i były student, który musi samodzielnie zarabiać na utrzymanie. Jest wysokim, szczupłym, silnym mężczyzną o ciemnych włosach. Wyróżnia się pracowitością, optymizmem, zaradnością i niezwykłą lojalnością. Mimo ubóstwa nie traci nadziei na poprawę własnego losu. Chętnie pomaga potrzebującym, nie oczekując niczego w zamian. Bywa impulsywny, hałaśliwy i nieco nieokrzesany, ale jego intencje są szczere. Darzy Dunię prawdziwą miłością i traktuje ją z szacunkiem. Stanowi pozytywne przeciwieństwo Raskolnikowa, pokazując, że trudności życiowe można przezwyciężać dzięki pracy i wytrwałości.
Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow
Zamożny ziemianin, wdowiec po Marfie Pietrownie i dawny pracodawca Duni. Jest mężczyzną w średnim wieku, zadbanym i eleganckim. Cechują go cynizm, egoizm, rozwiązłość oraz lekceważenie norm moralnych. Potrafi manipulować ludźmi, wykorzystując pieniądze i swoją przewagę społeczną. Szczególnie niebezpieczna okazuje się jego obsesja na punkcie Duni. Jednocześnie bywa hojny i zdolny do bezinteresownej pomocy. Pod pozorną pewnością siebie ukrywa pustkę, samotność i rozczarowanie życiem.
Piotr Pietrowicz Łużyn
45-letni, zamożny prawnik i niedoszły narzeczony Duni Raskolnikowej. Przywiązuje dużą wagę do eleganckiego wyglądu, pieniędzy oraz pozycji społecznej. Jest egoistyczny, próżny, wyrachowany i przekonany o własnej wyższości. Uważa, że człowiek powinien przede wszystkim troszczyć się o własne interesy. Pragnie poślubić ubogą dziewczynę, która będzie mu wdzięczna i całkowicie podporządkowana. Nie znosi sprzeciwu, a urażona duma skłania go do zemsty. Pod pozorem uczciwości i dobroczynności potrafi postępować niegodziwie
Porfiry Pietrowicz
Sędzia śledczy prowadzący dochodzenie w sprawie zabójstwa lichwiarki i jej siostry. Jest człowiekiem niezwykle inteligentnym, spostrzegawczym i doskonale znającym ludzką psychikę. Wyróżnia się cierpliwością, przenikliwością oraz umiejętnością analizowania zachowania podejrzanych. Nie ogranicza się do poszukiwania materialnych dowodów, lecz stara się zrozumieć motywy przestępcy. Potrafi wykorzystywać ironię, pozorną życzliwość i psychologiczną presję. Mimo swojej przebiegłości nie jest pozbawiony współczucia. Wierzy, że przyznanie się do winy i przyjęcie kary może pomóc człowiekowi odzyskać moralną równowagę.
Pulcheria Aleksandrowna Raskolnikowa
Matka Rodiona i Duni, wdowa po urzędniku. Jest kobietą starszą, o łagodnym usposobieniu, bardzo przywiązaną do swoich dzieci. Cechują ją troskliwość, dobroć, wrażliwość i bezgraniczna miłość macierzyńska. Mimo ograniczonych środków finansowych stara się wspierać syna. Jest dumna z jego inteligencji i wierzy w jego przyszłość. Często idealizuje Rodiona, nie dostrzegając wszystkich jego wad. Łatwo się niepokoi i silnie przeżywa rodzinne problemy.
Siemion Zacharowicz Marmieładow
Były urzędnik, ojciec Soni i mąż Katarzyny Iwanowny. Jest mężczyzną po pięćdziesiątce, wyniszczonym przez alkoholizm. Wyróżnia się inteligencją, wrażliwością i zdolnością do głębokiej refleksji. Doskonale rozumie własne błędy, lecz nie potrafi uwolnić się od nałogu. Kocha rodzinę, jednak swoim postępowaniem pogłębia jej biedę. Często mówi o własnym upadku i potrzebie przebaczenia. Nie brakuje mu sumienia, ale ma zbyt słabą wolę, aby zmienić życie.
Katarzyna Iwanowna Marmieładowa
Druga żona Siemiona Marmieładowa, matka trojga dzieci i macocha Soni. Pochodzi ze zubożałej rodziny o wyższej pozycji społecznej, dlatego szczególnie boleśnie odczuwa nędzę i upokorzenia. Jest dumna, ambitna, nerwowa i bardzo wrażliwa na punkcie własnej godności. Cierpi na gruźlicę, która dodatkowo osłabia jej organizm. Kocha dzieci i pragnie zapewnić im lepszą przyszłość, ale pod wpływem rozpaczy bywa wobec nich surowa. Potrafi również niesprawiedliwie traktować Sonię. Jej zachowanie ujawnia konflikt między dawnymi aspiracjami a rzeczywistym położeniem. Jest postacią tragiczną, której charakter kształtują choroba, bieda i poczucie poniżenia.
Alona Iwanowna
Stara lichwiarka, jedna z ofiar Raskolnikowa. Jest kobietą drobną, niepozorną, lecz niezwykle chciwą i bezwzględną. Wykorzystuje trudną sytuację finansową innych ludzi, pożyczając pieniądze pod zastaw na niekorzystnych warunkach. Cechują ją podejrzliwość, skąpstwo i brak współczucia dla potrzebujących. Surowo traktuje również swoją przyrodnią siostrę Lizawietę, którą całkowicie sobie podporządkowuje. Mimo negatywnych cech pozostaje człowiekiem, którego życie ma wartość.
Lizawieta Iwanowna
Młodsza przyrodnia siostra Alony Iwanowny, kobieta około trzydziestopięcioletnia, wysoka, niezgrabna i wyjątkowo nieśmiała. Jest łagodna, pokorna, pracowita i całkowicie podporządkowana starszej siostrze. Nie potrafi bronić własnych interesów, dlatego łatwo pada ofiarą wykorzystywania. Mimo trudnego położenia zachowuje dobroć oraz życzliwość wobec innych. Zna Sonię Marmieładową, z którą łączą ją religijność i podobna wrażliwość
Marfa Pietrowna Swidrygajłowa
Żona Arkadiusza Swidrygajłowa, zamożna właścicielka ziemska. Jest kobietą energiczną, dumną i skłonną do gwałtownych reakcji. Bardzo zależy jej na dobrej opinii oraz zachowaniu pozycji społecznej. Początkowo niesprawiedliwie oskarża Dunię o niewłaściwe zachowanie wobec jej męża. Kiedy poznaje prawdę, potrafi przyznać się do błędu i naprawić wyrządzoną krzywdę. Wyróżnia się hojnością, ale także skłonnością do kontrolowania innych. Jej stosunek do męża jest pełen sprzeczności, ponieważ zna jego słabości, a mimo to pozostaje z nim związana.
Andrzej Siemionowicz Lebieziatnikow
Młody urzędnik i współlokator Piotra Łużyna, zainteresowany nowoczesnymi teoriami społecznymi. Jest człowiekiem naiwnym, gadatliwym i bardzo podatnym na modne poglądy. Chętnie mówi o postępie, równouprawnieniu kobiet oraz konieczności zmiany stosunków społecznych. Nie zawsze jednak właściwie rozumie idee, które głosi. Mimo śmieszności niektórych zachowań pozostaje człowiekiem uczciwym i zdolnym do bezinteresownego działania. Nie akceptuje oszustwa ani niesprawiedliwego oskarżania innych.
Aleksander Grigorjewicz Zamietow
Młody sekretarz komisariatu policji, znajomy Razumichina. Jest człowiekiem towarzyskim, ciekawym świata i zainteresowanym sensacyjnymi wydarzeniami. Cechują go spostrzegawczość, pewność siebie oraz pewna próżność. Lubi sprawiać wrażenie osoby dobrze poinformowanej. Nie dorównuje jednak Porfiremu Pietrowiczowi pod względem znajomości psychologii i umiejętności prowadzenia śledztwa. Jego rozmowy z Raskolnikowem pokazują, że łatwo można nim manipulować, wykorzystując jego ciekawość oraz ambicję.
Zosimow
Młody lekarz i znajomy Razumichina, który opiekuje się chorym Raskolnikowem. Jest człowiekiem wykształconym, spokojnym i przekonanym o swoich kompetencjach. Wyróżnia się racjonalnym sposobem myślenia, opanowaniem oraz umiejętnością obserwowania pacjentów. Interesuje go nie tylko stan fizyczny chorego, ale także jego zachowanie i psychika. Bywa nieco zarozumiały i lubi podkreślać własną wiedzę. Mimo tych słabości sumiennie wykonuje obowiązki lekarza i stara się pomóc Rodionowi.
Nastazja Pietrowna
Służąca i kucharka pracująca u gospodyni Raskolnikowa. Jest prostą, energiczną kobietą o pogodnym usposobieniu. Wyróżniają ją życzliwość, praktyczne podejście do życia i poczucie humoru. Często żartuje z Rodiona, ale jednocześnie okazuje mu współczucie. Przynosi mu jedzenie, interesuje się jego zdrowiem i pomaga podczas choroby. Nie rozumie wszystkich przyczyn dziwnego zachowania młodzieńca, lecz stara się go wspierać.
Praskowia Pawłowna Zarnicyna
Gospodyni Raskolnikowa, od której wynajmuje ciasny pokój na poddaszu. Jest wdową i matką zmarłej narzeczonej Rodiona. Wyróżnia się nieśmiałością, ostrożnością oraz przywiązaniem do spraw materialnych. Zależy jej na odzyskaniu zaległego czynszu, dlatego podejmuje działania wobec zadłużonego lokatora. Nie jest jednak osobą całkowicie bezduszną.
Amalia Iwanowna Lippewechsel
Gospodyni kamienicy, w której mieszka rodzina Marmieładowów. Jest kobietą porywczą, hałaśliwą i bardzo przywiązaną do własnej pozycji. Cechują ją drażliwość, małostkowość oraz brak wyrozumiałości wobec ubogich lokatorów. Łatwo wdaje się w kłótnie, szczególnie z Katarzyną Iwanowną. Domaga się szacunku, ale sama często traktuje innych lekceważąco. Jej zachowanie podkreśla, jak trudne i upokarzające bywają relacje między ludźmi żyjącymi w nędzy.
Mikołaj (Mikołka)
Młody malarz pokojowy, pracujący w kamienicy, w której zamordowano lichwiarkę. Jest człowiekiem prostym, religijnym i podatnym na silne wpływy duchowe. Wyróżnia się skłonnością do pokuty oraz przekonaniem, że cierpienie może prowadzić do oczyszczenia. Jego religijność przybiera momentami skrajną postać. Gotów jest przyjąć na siebie odpowiedzialność za czyny, których nie popełnił. Stanowi przykład człowieka kierującego się potrzebą cierpienia, a nie racjonalną oceną sytuacji.
Dymitr (malarz)
Młody robotnik wykonujący prace malarskie razem z Mikołajem. Jest człowiekiem prostym, spontanicznym i skłonnym do żartów. Jego zachowanie wskazuje na beztroskę charakterystyczną dla młodego wieku. Nie posiada szczególnej pozycji społecznej ani majątku
Nikodem Fomicz
Komisarz policji, przełożony urzędników pracujących w komisariacie. Jest mężczyzną o okazałej posturze, pogodnej twarzy i życzliwym sposobie bycia. Wyróżniają go opanowanie, towarzyskość oraz umiejętność łagodzenia konfliktów. W przeciwieństwie do porywczego Ilji Pietrowicza nie reaguje gwałtownie na każde nieporozumienie. Stara się zachowywać rozsądek i utrzymywać odpowiednią atmosferę podczas wykonywania obowiązków.
Ilja Pietrowicz (Proch)
Porucznik policji, nazywany Prochem ze względu na wybuchowy temperament. Jest człowiekiem gwałtownym, drażliwym i skłonnym do nadużywania urzędowej przewagi. Łatwo wpada w gniew, szczególnie gdy uważa, że ktoś nie okazuje mu należnego szacunku. Cechują go porywczość, zarozumiałość i przywiązanie do własnej pozycji. Jego zachowanie bywa nieprzyjemne, lecz nie jest całkowicie pozbawiony ludzkich odruchów.
Poleńka Marmieładowa
Najstarsza córka Katarzyny Iwanowny z pierwszego małżeństwa, dziesięcioletnia dziewczynka. Jest szczupła, wrażliwa i bardzo przywiązana do rodziny. Mimo młodego wieku wykazuje odpowiedzialność, posłuszeństwo oraz troskę o młodsze rodzeństwo. Stara się pomagać chorej matce i rozumie więcej, niż mogłoby się wydawać dorosłym. Darzy Sonię miłością oraz wdzięcznością.
Kola Marmieładow
Młodszy syn Katarzyny Iwanowny z pierwszego małżeństwa. Jest dzieckiem żyjącym w skrajnie trudnych warunkach materialnych. Pozostaje zależny od opieki matki, starszej siostry Poleńki oraz Soni. Cechuje go dziecięca bezradność wobec cierpienia i konfliktów dorosłych.
Lidoczka Marmieładowa
Najmłodsza córka Katarzyny Iwanowny z pierwszego małżeństwa. Jest delikatną dziewczynką, która nie rozumie wszystkich problemów otaczającego ją świata. Podobnie jak jej rodzeństwo doświadcza głodu, niepewności i braku stabilnego domu.
Koch
Jeden z klientów Alony Iwanowny, zajmujący się handlem. Jest człowiekiem zainteresowanym korzystnymi transakcjami i zdobywaniem wartościowych przedmiotów.
Kapernaumow
Krawiec, u którego rodziny Sonia Marmieładowa wynajmuje pokój. Jest człowiekiem ubogim, niepełnosprawnym ruchowo i jąkającym się. Mimo własnych trudności zapewnia dziewczynie możliwość zamieszkania.