Karolina Szarłatowiczówna to jedna z bohaterek powieści Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie”, kuzynka Hipolita Wielosławskiego i młoda ziemianka pochodząca z Ukrainy. Po utracie rodzinnego majątku zamieszkuje u krewnych w Nawłoci, gdzie zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa.
Charakterystyka Karoliny Szarłatowiczówny
Karolina pochodzi z zamożnej rodziny ziemiańskiej, posiadającej rozległe dobra na Ukrainie. Wychowuje się w dostatku, w otoczeniu typowym dla polskiej arystokracji i ziemiaństwa zamieszkującego dawne Kresy Wschodnie. Uczęszcza do szkoły w Warszawie, gdzie zdobywa wykształcenie odpowiednie dla młodej dziewczyny z dobrego domu. Jej spokojne życie zostaje jednak przerwane przez rewolucję bolszewicką. Rodzina Szarłatowiczów traci majątek, a Karolina zostaje pozbawiona dotychczasowego bezpieczeństwa materialnego. Znajduje schronienie u kuzyna Hipolita Wielosławskiego w Nawłoci. Pomimo utraty bogactwa nie staje się osobą bezradną, lecz podejmuje codzienne obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa.
Karolina jest bardzo ładną, młodą dziewczyną o niebieskich oczach, rumianej twarzy i zgrabnej sylwetce. Wyróżnia się naturalnym wdziękiem, delikatnością oraz żywym temperamentem. Jej uroda zwraca uwagę otoczenia, a szczególny podziw wzbudza podczas tańca. Karolina porusza się z niezwykłą lekkością i gracją, doskonale wykonując tradycyjne tańce ukraińskie. Potrafi być zarówno subtelna, jak i pełna energii. Jej zachowanie zdradza dumę charakterystyczną dla osoby wychowanej w bogatym ziemiańskim domu. Dziewczyna dba o dobre maniery i własną reputację, choć w chwilach silnych emocji potrafi zachowywać się spontanicznie.
Jedną z najważniejszych cech Karoliny jest pracowitość i poczucie odpowiedzialności. Pomimo szlacheckiego pochodzenia dziewczyna nie unika obowiązków gospodarskich. W Nawłoci zajmuje się między innymi drobiem, zwierzętami hodowlanymi oraz organizowaniem codziennych prac. Pomaga również w przygotowywaniu posiłków i troszczy się o sprawne funkcjonowanie dworu. Hipolit żartuje z jej zajęć, przypominając, że dawna właścicielka wielkiego majątku musi teraz opiekować się kurami. Karolina odpowiada mu dowcipnie, nie pozwalając się ośmieszyć. Jej postawa pokazuje, że potrafi przystosować się do trudnych okoliczności i zachować godność mimo utraty dawnej pozycji.
Szarłatowiczówna jest osobą inteligentną, dowcipną i obdarzoną ciętym językiem. Chętnie uczestniczy w rodzinnych rozmowach i potrafi odpowiadać na żarty Hipolita oraz księdza Anastazego. Nie pozwala, aby kuzyni zdominowali rozmowę, lecz odważnie przedstawia własne zdanie. Jej wypowiedzi bywają ironiczne, ale zazwyczaj nie wynikają ze złośliwości. Są raczej przejawem żywego temperamentu i swobody panującej w rodzinie Wielosławskich. Dziewczyna potrafi śmiać się z siebie oraz innych, dzięki czemu wzbudza sympatię domowników.
Ważnym elementem osobowości Karoliny jest silne przywiązanie do rodzinnych stron i utraconego majątku na Ukrainie. Wspomnienia dawnego życia wywołują w niej tęsknotę i smutek. Rewolucja odebrała jej nie tylko bogactwo, ale również poczucie przynależności do miejsca, w którym dorastała. Dziewczyna zachowuje jednak dumę ze swojego pochodzenia i nie wyrzeka się dawnych tradycji. Nie darzy bolszewików sympatią, ponieważ ich zwycięstwo doprowadziło do zniszczenia znanego jej świata. Jej stosunek do rewolucji wynika przede wszystkim z osobistych doświadczeń.
Podczas pobytu Cezarego Baryki w Nawłoci ujawnia się uczuciowa natura bohaterki. Karolina szybko zakochuje się w młodym przyjacielu Hipolita. Początkowo okazuje mu zainteresowanie poprzez żarty, drobne zaczepki i serdeczne rozmowy. Cezary również zwraca na nią uwagę, zachwycony jej młodością i urodą. Między bohaterami dochodzi do pocałunków i czułych gestów, które Karolina traktuje jako zapowiedź poważniejszego związku. Dla Baryki znajomość ma jednak znacznie mniej zobowiązujący charakter. Młodzieniec nie zdaje sobie sprawy, jak głęboko dziewczyna angażuje się emocjonalnie.
Miłość Karoliny jest szczera, bezinteresowna i pełna nadziei. Dziewczyna pragnie bliskości Cezarego, troszczy się o jego potrzeby i stara się sprawiać mu przyjemność. Z własnej inicjatywy zajmuje się nawet jego garderobą, co staje się okazją do kolejnego czułego spotkania. Jednocześnie pozostaje osobą nieśmiałą w sprawach uczuciowych. Obawia się plotek i utraty dobrej opinii, ponieważ została wychowana w środowisku przywiązanym do tradycyjnych zasad obyczajowych. Jej zachowanie świadczy o wewnętrznym konflikcie między silnym uczuciem a potrzebą zachowania skromności i godności.
Sytuacja Karoliny zmienia się, kiedy Cezary nawiązuje romans z Laurą Kościeniecką. Młoda ziemianka szybko zauważa, że Baryka coraz częściej znika z Nawłoci i przestaje okazywać jej zainteresowanie. Odrzucenie budzi w Karolinie zazdrość, cierpienie i poczucie upokorzenia. Dziewczyna próbuje ustalić, czy Cezary rzeczywiście spotyka się z Laurą. Obserwuje jego zachowanie, zwraca uwagę na ślady nocnych wyjazdów i zapach perfum rywalki. Stopniowo nabiera pewności, że ukochany ją zdradza. Jej wcześniejsza radość ustępuje rozpaczy, której nie potrafi otwarcie wyrazić.
Karolina jest osobą dumną, dlatego szczególnie boleśnie przeżywa utratę zainteresowania Cezarego. Nie chce okazywać mu swojej słabości ani prosić o miłość. Podczas balu widzi Barykę i Laurę, co wywołuje w niej ogromne cierpienie. Wychodzi do parku i samotnie płacze, nie mogąc pogodzić się z odrzuceniem. Pomimo rozpaczy próbuje zachować pozory spokoju i nie ujawniać swoich uczuć przed otoczeniem. Jej zachowanie pokazuje, że pod pogodną powierzchownością kryje się niezwykle wrażliwa dziewczyna, która bardzo mocno przeżywa osobiste niepowodzenia.
Ważną sceną ukazującą charakter Karoliny jest jej występ taneczny podczas balu. Namówiona przez gości zgadza się zatańczyć kozaka, chociaż znajduje się w bardzo złym stanie psychicznym. Prosi Cezarego, aby został jej partnerem. Podczas tańca ujawnia niezwykły temperament, dumę i siłę przeżywanych emocji. Jej ruchy są pełne wdzięku, energii i namiętności. Taniec staje się dla niej sposobem wyrażenia miłości, zazdrości i cierpienia, których nie potrafi wypowiedzieć słowami. Karolina chce zwrócić uwagę Baryki i przypomnieć mu o łączącej ich bliskości, ale nie osiąga zamierzonego celu.
Uczuciowość Karoliny staje się również źródłem jej bezbronności. Dziewczyna nie potrafi przestać kochać Cezarego, mimo że coraz wyraźniej dostrzega jego obojętność. Nie umie pogodzić się z utratą nadziei na wspólną przyszłość. Jej sytuację dodatkowo komplikuje zazdrość Wandy Okszyńskiej, która również darzy Barykę uczuciem. Rywalizacja między kobietami prowadzi do tragicznego zakończenia. Karolina niespodziewanie zapada na ciężką chorobę i umiera wskutek otrucia strychniną. Podejrzenia padają na Wandę, ale nie udaje się jednoznacznie udowodnić jej winy.
Ostatnie chwile życia Karoliny są szczególnie przejmujące. Pomimo ogromnego cierpienia dziewczyna pragnie zobaczyć Cezarego i pożegnać się z nim. Ksiądz Anastazy sprowadza młodzieńca do jej pokoju, a następnie symbolicznie łączy ich dłonie stułą. Karolina umiera, otrzymawszy od ukochanego ostatni pocałunek. Jej zachowanie świadczy o tym, że do końca pozostaje wierna swojemu uczuciu. Nawet w obliczu śmierci nie kieruje się nienawiścią ani pragnieniem zemsty. Najważniejsza jest dla niej obecność człowieka, którego pokochała.
Karolina Szarłatowiczówna jest postacią tragiczną, ponieważ jej życie zostaje naznaczone kolejnymi stratami. Najpierw rewolucja odbiera jej rodzinny majątek i dawny świat, a następnie nieszczęśliwa miłość pozbawia ją nadziei na osobiste szczęście. Jej najważniejszymi zaletami są pracowitość, dobroć, szczerość, wdzięk i zdolność do głębokich uczuć. Można zarzucić jej nadmierną zazdrość oraz skłonność do podporządkowywania własnego szczęścia ukochanemu mężczyźnie, jednak jej postępowanie wynika przede wszystkim z młodości i emocjonalnego zaangażowania. Bohaterka wzbudza współczucie, ponieważ nie zasługuje na cierpienie, którego doświadcza. W „Przedwiośniu” stanowi przykład niewinnej ofiary ludzkich namiętności, a jej los ukazuje, jak bolesne konsekwencje mogą mieć nieodwzajemniona miłość, zazdrość i lekkomyślność innych ludzi.