Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Jeszua Ha-Nocri – charakterystyka

Autor utworu
Michaił Bułhakow
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

Jeszua Ha-Nocri jest wędrownym nauczycielem skazanym na śmierć w powieści „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa. Łączy bezbronność wobec przemocy z wiernością prawdzie i przekonaniem o dobroci ludzi, a jego spotkanie z Piłatem ujawnia konflikt sumienia z politycznym strachem.

Charakterystyka Jeszui Ha-Nocri

Jeszua ma około dwudziestu siedmiu lat i pochodzi z Gamali. Nie zna rodziców, a o syryjskim pochodzeniu ojca wie jedynie ze słyszenia. Nie ma stałego domu ani rodziny, wędruje pomiędzy miastami. Do Piłata zostaje przyprowadzony w starym błękitnym chitonie i białym nakryciu głowy, ze związanymi rękami. Obrzęk oraz ślady pobicia na twarzy podkreślają jego fizyczną bezbronność. Umie czytać i zna języki, w tym grekę oraz łacinę. Nie przypomina przywódcy uzbrojonego buntu, którego próbuje się w nim dostrzec.

Podstawą jego postawy jest przekonanie, że ludzie są dobrzy, choć mogą zostać okaleczeni przez życie. Dotyczy to również brutalnego Marka Szczurzej Śmierci. Jeszua uważa, że rozmowa pozwoliłaby dotrzeć do człowieka ukrytego za przemocą. Nie traktuje innych jak niezmiennych uosobień zła. Do prokuratora zwraca się z otwartością, która narusza urzędowy dystans. Kiedy zostaje za to uderzony, nie zamienia cierpienia w nienawiść. Jego dobroć nie polega wyłącznie na deklaracji, ponieważ trwa także w sytuacji poniżenia.

Wyróżnia go uważność wobec cierpienia drugiej osoby. Rozpoznaje ból głowy Piłata, jego samotność i przywiązanie do psa. Nie ogranicza rozmowy do obrony własnej sprawy, lecz próbuje pomóc przesłuchującemu. Trafność tych spostrzeżeń oraz ustąpienie dolegliwości poruszają namiestnika. Jeszua potrafi zobaczyć człowieka nawet w przedstawicielu władzy, który rozstrzyga o jego śmierci. Podczas egzekucji, gdy sam jest skrajnie wyczerpany, prosi o podanie wody również innemu skazańcowi. Cudzy ból nie przestaje go obchodzić wraz z nasileniem własnego.

Nie jest wolny od ludzkiego lęku. Boi się cierpienia i prosi Piłata o wypuszczenie. Mimo to nie ocala życia za cenę zaprzeczenia temu, co uważa za prawdę. Przyznaje, że mówił o przemocy właściwej każdej władzy i o przyszłym królestwie prawdy. Nie rozumuje jak polityczny konspirator, lecz jego słowa stają się podstawą najgroźniejszego oskarżenia. Namiestnik próbuje wskazać mu bezpieczną odpowiedź, a Jeszua pozostaje szczery. Jego odwaga moralna wyraźnie kontrastuje z tchórzostwem człowieka dysponującego urzędową potęgą.

W relacji z Mateuszem Lewitą ujawnia się problem przekazywania nauki. Uczeń jest oddany nauczycielowi, ale zapisuje rzeczy, których ten nie powiedział. Jeszua nie chce, by jego myśl została zastąpiona cudzym wyobrażeniem. Jego powieściowa historia różni się od przekazu ewangelicznego. Nie należy automatycznie przypisywać mu wszystkich zdarzeń i wypowiedzi znanych z Biblii. W świecie utworu pozostaje jednak postacią przekraczającą ziemską śmierć. Przez Mateusza przekazuje prośbę o spokój dla Mistrza, a także wstawia się za Piłatem.

Jeszua nie przechodzi moralnego nawrócenia, ponieważ od początku jest wierny zasadom, które głosi. Zmienia natomiast ludzi zmuszonych do spotkania z jego postawą. Uosabia prawdę połączoną z miłosierdziem, zdolnym objąć nawet człowieka współodpowiedzialnego za jego egzekucję. Fizyczna słabość nie odbiera mu duchowej siły ani wpływu na ostateczny los innych.