Małgorzata Nikołajewna jest ukochaną pisarza w powieści „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa. Jej odwaga, wierność i zdolność do współczucia ujawniają się wtedy, gdy dla odzyskania Mistrza zgadza się wejść w świat Wolanda.
Charakterystyka Małgorzaty
Małgorzata ma trzydzieści lat i od dziewiętnastego roku życia jest mężatką. Nie ma dzieci. Jej mąż, zdolny i zamożny specjalista, zapewnia jej wygodne życie w willi, lecz nie potrafi dać emocjonalnego spełnienia. Kobieta nie przedstawia go jako tyrana i nie oskarża o własne nieszczęście. Jest piękna, ale przed spotkaniem z wysłannikiem Wolanda jej twarz nosi ślady smutku. Magiczny krem odmładza ją, zmienia włosy i usuwa oznaki zmęczenia. Przemianie wyglądu towarzyszy odzyskanie energii oraz poczucia swobody.
Nie zadowala się materialnym bezpieczeństwem bez miłości. Spotkanie z Mistrzem pozwala jej zbudować więź opartą na wzajemnym rozumieniu. Przychodzi do skromnej sutereny, uczestniczy w pracy pisarza, czyta powieść i rozpoznaje jej wartość. To ona nadaje ukochanemu miano Mistrza. Jej uczucie obejmuje więc również szacunek dla jego twórczości. Podczas kryzysu ratuje z ognia karty rękopisu i zamierza odejść od męża. Po zaginięciu ukochanego przechowuje pamiątki oraz szuka wiadomości, choć miesiące niepewności skazują ją na samotność.
Wyróżnia ją gotowość do działania mimo strachu. Propozycja Asasella jest niejasna, ale szansa odzyskania pisarza okazuje się ważniejsza od własnego bezpieczeństwa. Małgorzata nie działa wyłącznie pod wpływem naiwności. Rozumie, że przyjmuje niepokojące warunki, a mimo to decyduje się ponieść konsekwencje. Jako gospodyni balu wytrzymuje ból, zmęczenie i obcowanie ze zbrodniarzami. Zachowuje godność również wtedy, gdy sądzi, że po wykonaniu zadania zostanie odprawiona bez pomocy.
Miłość nie usuwa jej gwałtowności. Małgorzata potrafi być mściwa, co pokazuje zniszczenie mieszkania Łatuńskiego. Gniew wobec człowieka współodpowiedzialnego za załamanie Mistrza przenosi na przedmioty, a skutki zalania dotykają także innych mieszkańców. Nie jest jednak bezwzględna. Widok przestraszonego chłopca zatrzymuje zemstę. Bohaterka uspokaja dziecko zamiast dalej niszczyć. Później stanowczo sprzeciwia się zabiciu krytyka, mimo że wcześniej pragnęła odwetu.
Najpełniej ujawnia swoją wrażliwość w sprawie Friedy. Poznaje los kobiety dręczonej wspomnieniem dzieciobójstwa i wzbudza w niej nadzieję na uwolnienie od kary. Kiedy może wypowiedzieć życzenie, stawia zobowiązanie wobec cierpiącej ponad własnym pragnieniem. Nie uniewinnia zbrodni, ale dostrzega osobę, której ból nie powinien trwać bez końca. Podobne współczucie okazuje Iwanowi w klinice oraz Piłatowi, uwięzionemu w wielowiekowej winie.
Po odzyskaniu Mistrza nie żąda bogactwa ani publicznego triumfu. Chce wspólnego domu i powrotu do bliskości. W finale towarzyszy ukochanemu również po śmierci ziemskich postaci i obiecuje strzec jego snu w wieczystej przystani. Jej siła polega na połączeniu uczucia z odpowiedzialnością. Nie jest postacią pozbawioną wad, lecz umie powstrzymać własny gniew i przekroczyć egoizm, dzięki czemu jej miłość staje się ratunkiem także dla innych.
