Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Woland – charakterystyka

Autor utworu
Michaił Bułhakow
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

Woland jest szatanem odwiedzającym Moskwę w powieści „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa. Inteligentny, opanowany i ironiczny przybysz poddaje ludzi próbom, odsłania ich słabości, ale potrafi także okazać uznanie dla odwagi i miłości.

Charakterystyka Wolanda

W Moskwie Woland przedstawia się jako cudzoziemiec i profesor czarnej magii, sprowadzony do konsultacji dawnych rękopisów. Zwraca uwagę wysokim wzrostem, asymetrią twarzy i niezwykłymi oczami. Jego wygląd oraz ubiór zmieniają się zależnie od sytuacji. Na pierwszym spotkaniu zachowuje elegancję zagranicznego gościa, podczas występu przybiera teatralną postać, a w mieszkaniu występuje w nieuroczystym stroju domowym. Ta zmienność utrudnia zamknięcie go w jednym wizerunku. Nie jest zwykłym człowiekiem, choć swobodnie korzysta z ludzkich obyczajów i instytucji.

Wyróżniają go przenikliwość i przewaga wiedzy nad rozmówcami. Zna przyszłą śmierć Berlioza, przemilczane postępki mieszkańców miasta oraz przeszłość osób, które szukają u niego pomocy. Podczas dyskusji na Patriarszych Prudach spokojnie podważa przekonanie, że człowiek sam kieruje całym swoim losem. Nie musi krzyczeć ani przekonywać siłą. Pozwala, aby zdarzenia ujawniły ograniczenia pewnych siebie polemistów. Podobnie podczas przedstawienia bardziej interesują go reakcje publiczności niż samo demonstrowanie mocy.

Woland zachowuje dystans wobec ludzkiej chciwości, próżności i obłudy. Potrafi rozpoznać, że pod urzędowymi deklaracjami kryją się zwykłe pragnienia pieniędzy czy przywilejów. Nie uważa jednak ludzi za całkowicie pozbawionych dobrych odruchów. Kiedy widzowie proszą o przywrócenie głowy Bengalskiemu, dostrzega ich zdolność do współczucia i zgadza się na ocalenie konferansjera. Jest surowy, ale nie reaguje wyłącznie nienawiścią. Ocenia zachowania, nie przyjmując bez zastrzeżeń oficjalnych opinii o człowieku.

Jego uprzejmość nie usuwa okrucieństwa i grozy związanych z szatańską władzą. Na balu rozporządza losem Berlioza, a ujawnienie szpiegowskiej działalności Meigla kończy się zabójstwem barona. Obserwuje również śmierć i zniszczenie widoczne na magicznym globusie. Podległa mu świta stosuje przemoc, upokarza ludzi i wywołuje pożary. Nie wszystkie jej ofiary są winne w jednakowym stopniu. Wolanda nie można więc bez zastrzeżeń uznać za dobroczynnego sędziego, który zawsze wymierza proporcjonalną karę.

Wobec Małgorzaty okazuje szacunek, ponieważ ceni jej odwagę, godność i zdolność do troski o innych. Wysłuchuje prośby o Friedę, a później zwraca ukochanego. Mistrzowi przywraca spalony rękopis, podważając przekonanie pisarza o ostatecznej klęsce jego pracy. W finale wykonuje prośbę przekazaną przez Mateusza Lewitę w imieniu Jeszui. Zapewnia zakochanym spokój, lecz nie przyznaje im światłości. Jego moc działa zatem w porządku, w którym obok niego istnieje odrębna sfera dobra i miłosierdzia.

Woland pozostaje postacią niejednoznaczną. Ujawnia prawdę, ale posługuje się strachem i zniszczeniem. Pomaga skrzywdzonemu twórcy, nie stając się przez to uosobieniem bezinteresownej dobroci. Jego obecność zmusza do sprawdzenia wygodnych przekonań o świecie, odpowiedzialności i granicach ludzkiej samodzielności.