Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Bernard Rieux – charakterystyka

Autor utworu
Albert Camus
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja
Tagi
Dżuma

Bernard Rieux, główny bohater powieści „Dżuma” Alberta Camusa, jest lekarzem, który organizuje pomoc dla mieszkańców Oranu podczas epidemii. Jego postawę określają odpowiedzialność, sprzeciw wobec cierpienia i gotowość do codziennej pracy bez pewności zwycięstwa. Pod koniec utworu ujawnia się także jako autor kroniki zarazy.

Charakterystyka Bernarda Rieux

Rieux jest synem robotnika i zna wartość wysiłku koniecznego do poprawy warunków życia. W Oranie prowadzi praktykę lekarską, a ubogiego Granda leczy bezpłatnie. Według obserwacji Tarrou wygląda na około trzydzieści pięć lat. Ma średni wzrost, mocne ramiona, kwadratową twarz, ciemne oczy i krótko obcięte czarne włosy. Zwykle nosi ciemne ubrania i porusza się szybko. Jego żona, od dawna chora, wyjeżdża przed zamknięciem miasta do sanatorium. Gospodarstwo prowadzi mu wtedy matka. Osobiste doświadczenie rozłąki sprawia, że doktor dobrze rozumie tęsknotę innych, choć rzadko o niej mówi.

Najważniejszą cechą Rieux jest praktyczna uczciwość. Nie szuka roli wybawcy ani podziwu otoczenia. Uważa, że jako lekarz powinien wykonywać swój zawód i ograniczać liczbę ofiar. Gdy administracja spiera się o nazwę choroby, przypomina, że zwlekanie może kosztować życie mieszkańców. Nie potrzebuje całkowitej pewności ani urzędowego potwierdzenia, żeby dostrzec konieczność pomocy. W szpitalu i domach zakażonych pracuje mimo zmęczenia, niebezpieczeństwa oraz kolejnych porażek. Jego odwaga polega na konsekwentnym ponawianiu wysiłku, a nie na jednorazowym, efektownym geście.

Doktor łączy współczucie z odpowiedzialnością za całą społeczność. Odmawia Rambertowi zaświadczenia umożliwiającego wyjazd, ponieważ nie może zagwarantować, że dziennikarz nie ulegnie zakażeniu. Nie robi wyjątku, który narażałby innych. Zarazem nie potępia tęsknoty reportera ani jego pragnienia osobistego szczęścia. Rozumie także trudne położenie Cottarda i udziela mu pomocy po próbie samobójczej, nie zamieniając kontaktu z pacjentem w osąd jego przeszłości. W człowieku widzi przede wszystkim kogoś, kto potrzebuje ratunku, nie przypadek do zakwalifikowania czy winnego do ukarania.

Rieux nie wierzy w Boga, ale jego postawy nie można sprowadzić do walki z religią. Sprzeciwia się przede wszystkim usprawiedliwianiu cierpienia. Śmierć Filipa Othona wywołuje w nim gwałtowny bunt przeciw przekonaniu, że nieszczęście stanowi sprawiedliwą karę. Nie chce przyjąć wyjaśnienia, które pozwalałoby pogodzić się z męką niewinnego dziecka. W sporze z Paneloux stawia zdrowie chorego ponad rozważaniami o zbawieniu. Jednocześnie potrafi przeprosić księdza za gniew i uznać łączącą ich solidarność. Różnica przekonań nie przeszkadza mu współpracować z człowiekiem, który rzeczywiście niesie pomoc.

Jego opanowanie nie oznacza braku uczuć. W czasie epidemii musi izolować pacjentów wbrew protestom rodzin i niekiedy wydaje się surowy. Wie, że nie może za każdym razem poddać się rozpaczy, bo uniemożliwiłoby to dalszą pracę. Wyczerpanie stopniowo ogranicza jego wrażliwość na powtarzające się obrazy śmierci, lecz nie usuwa moralnego sprzeciwu. Płacz Granda przed świąteczną wystawą porusza go tak silnie, ponieważ rozpoznaje w nim także własną tęsknotę. Nie jest więc człowiekiem wolnym od słabości, tylko kimś, kto próbuje działać pomimo niej.

Ważne miejsce w jego życiu zajmuje przyjaźń z Tarrou. Łączą ich praca i przekonanie, że nie wolno opowiadać się po stronie tego, co zabija. Rieux słucha zwierzeń przyjaciela bez narzucania własnego systemu. Nie szuka jednak tak radykalnej moralnej doskonałości jak Tarrou, któremu bliższy jest ideał świętości bez Boga. Doktor chce pozostać człowiekiem odpowiedzialnym za innych. Ich wspólna kąpiel w morzu pokazuje, że zdolność cieszenia się życiem nie przeczy solidarności. Przyjaźń daje im chwilę wytchnienia i siłę do powrotu do obowiązków.

Rieux zna granice własnej skuteczności, ale nie wyciąga z nich wniosku, że pomoc jest daremna. Nie potrafi uratować Tarrou, choć razem z matką pielęgnuje go w domu. Dowiaduje się również, że jego żona zmarła w sanatorium. Zakończenie epidemii nie przynosi mu osobistej nagrody. Nadal odwiedza pacjentów, podczas gdy inni świętują odzyskaną swobodę. W jego postawie nie ma obietnicy pełnego zwycięstwa nad śmiercią. Jest za to przekonanie, że każde ograniczone ocalenie ma znaczenie dla konkretnego człowieka.

Spisanie kroniki staje się dalszym ciągiem tej odpowiedzialności. Rieux chce oddać głos ofiarom, zachować pamięć o doznanej krzywdzie i pokazać wartość zwykłej przyzwoitości. Stara się odróżniać własne obserwacje od cudzych świadectw, zamiast przypisywać sobie wiedzę o wszystkim. Zasługuje na uznanie jako człowiek wierny obowiązkowi również wtedy, gdy nie chroni go on przed bólem. Jego moralna siła polega na odmowie obojętności bez złudzenia, że można na zawsze usunąć zło ze świata.