Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Cottard – charakterystyka

Autor utworu
Albert Camus
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja
Tagi
Dżuma

Cottard, bohater powieści „Dżuma” Alberta Camusa, jest człowiekiem, któremu zbiorowe nieszczęście przynosi poczucie bezpieczeństwa i możliwość zarobku. Ukrywający się przed odpowiedzialnością za dawny czyn mieszkaniec Oranu podczas epidemii staje się towarzyski i przedsiębiorczy. Jego postawa pokazuje, jak strach o siebie może doprowadzić do zgody na cudzą krzywdę.

Charakterystyka Cottarda

Cottard mieszka w tej samej kamienicy co Joseph Grand. Jest niewysoki, korpulentny, ma nabiegłe krwią oczy. Zajmuje się przedstawicielstwem firmy sprzedającej wina i likiery. Początkowo żyje samotnie, unika kontaktów i budzi podejrzenia sąsiada swoim niepokojem. Próbuje popełnić samobójstwo, a Grand ratuje mu życie i wzywa Rieux. Najbardziej przeraża go zainteresowanie policji. Wiadomo, że obawia się aresztowania w związku z wcześniejszą sprawą, lecz powieść nie ujawnia dokładnie jego przestępstwa. Nie ma podstaw, by dopisywać mu konkretną zbrodnię.

Po próbie samobójczej zaczyna zabiegać o życzliwość otoczenia. Jest uprzejmy wobec kupców, zostawia duże napiwki, hojniej wspiera siostrę i stara się uchodzić za porządnego człowieka. Te gesty nie wynikają jednak wyłącznie z nagłego zainteresowania innymi. Potrzebuje świadków swojej przyzwoitości i oparcia na wypadek zagrożenia. Gwałtownie reaguje na rozmowy o przestępcach, jakby każdy osąd mógł dotyczyć jego samego. Jego towarzyskość pozostaje zależna od lęku i od potrzeby uzyskania ochrony.

Epidemia odwraca jego położenie. Zwyczajne działania instytucji zostają zakłócone, a wszyscy mieszkańcy doświadczają niepewności. Cottard przestaje czuć się jedynym człowiekiem zagrożonym. Wspólny strach daje mu zastępcze poczucie przynależności. Tarrou dostrzega w jego zachowaniu nie tylko złą wolę, ale również ulgę osoby, której samotność chwilowo ustąpiła. Nie zmienia to faktu, że spokój Cottarda zostaje okupiony cierpieniem całego miasta. Bohater nie chce przywrócenia warunków dobrych dla innych, skoro dla niego oznaczałyby powrót dawnego niebezpieczeństwa.

Potrafi wykorzystywać sytuację i nawiązywać przydatne znajomości. Czerpie zyski z nielegalnego handlu towarami, których brakuje w zamkniętym Oranie. Pośredniczy też w kontaktach Ramberta z ludźmi organizującymi ucieczkę. Nie zamierza jednak sam opuszczać miasta. Odmawia przyłączenia się do formacji sanitarnych, ponieważ dobrze czuje się z epidemią i nie pragnie jej końca. Jego moralną winą jest świadoma akceptacja nieszczęścia, które przynosi mu korzyści. Nie należy mylić tej postawy ze sprawstwem zarazy czy celowym zakażaniem ludzi, czego utwór mu nie przypisuje.

Wraz z odwrotem choroby narasta jego niepokój. Dobre wiadomości od lekarza wprawiają go w przygnębienie, natomiast możliwość nawrotu przynosi ulgę. Raz ukrywa się przed ludźmi, innym razem gorączkowo szuka towarzystwa. Wyobraża sobie rozpoczęcie życia od zera, bez powrotu do przeszłości. Gdy spotyka dwóch mężczyzn wyglądających na funkcjonariuszy, rzuca się do ucieczki. Po otwarciu miasta strzela z okna do przechodniów, rani ludzi i zabija psa. Policjanci obezwładniają go, a podczas zatrzymania także biją. Powieść nie podaje późniejszego wyroku ani dalszych losów Cottarda.

Jego zachowanie zasługuje na krytykę, ponieważ potrzeba własnego ocalenia prowadzi do odmowy solidarności i ostatecznie do przemocy. Camus nie przedstawia go jednak jako istoty całkowicie obcej ludzkim uczuciom. Samotność, strach i pragnienie przyjęcia przez innych tłumaczą jego wybory, choć ich nie usprawiedliwiają. Cottard stanowi przeciwieństwo ochotników przede wszystkim dlatego, że uzależnia bezpieczeństwo własne od trwania zagrożenia dla pozostałych.