„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego przedstawia losy Cezarego Baryki, młodego człowieka poszukującego własnej tożsamości i miejsca w odrodzonej Polsce. Na jego życie wpływają zarówno najbliżsi, jak i ludzie reprezentujący różne środowiska społeczne oraz poglądy polityczne.
Cezary Baryka
Cezary Grzegorz Baryka jest głównym bohaterem powieści, synem Seweryna i Jadwigi Baryków. Urodził się w Baku, gdzie dorastał w zamożnej polskiej rodzinie. Jest młodzieńcem o ciemnych włosach, smagłej cerze i atrakcyjnym wyglądzie. W dzieciństwie był rozpieszczony, nieposłuszny i przyzwyczajony do wygód. Po wyjeździe ojca na wojnę zaczął lekceważyć matkę, zaniedbywać naukę i buntować się przeciwko szkolnym zasadom. Początkowo z entuzjazmem przyjął rewolucję bolszewicką, jednak śmierć matki oraz okrucieństwo walk w Baku uświadomiły mu, jak tragiczne mogą być skutki przemocy.
Cezary jest odważny, inteligentny, porywczy, niezależny i wrażliwy na niesprawiedliwość społeczną. Po przybyciu do Polski bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej, a następnie poznaje życie ziemiaństwa w Nawłoci. Dostrzega ogromne różnice między bogactwem dworu a nędzą chłopów. Jest również człowiekiem namiętnym, co ujawnia się w jego burzliwym romansie z Laurą Kościeniecką. W Warszawie prowadzi spory polityczne z Szymonem Gajowcem i Antonim Lulkiem, ale nie przyjmuje bezkrytycznie poglądów żadnego z nich. Nie zgadza się na społeczną niesprawiedliwość, jednocześnie pamiętając o okrucieństwie rewolucji. Jego losy ukazują dojrzewanie człowieka, który poszukuje własnych wartości i sposobu naprawy świata.
Seweryn Baryka
Seweryn Baryka jest ojcem Cezarego, mężem Jadwigi oraz polskim urzędnikiem, który zdobył majątek w Rosji. Pochodzi z rodziny szlacheckiej, której przodkowie utracili majątek po powstaniu listopadowym. Dzięki pracowitości, przedsiębiorczości i inteligencji osiąga wysoką pozycję zawodową w Baku. Jest człowiekiem uczciwym, oszczędnym i zaradnym. Bardzo kocha rodzinę, szczególnie jedynego syna, którego wychowuje z łagodną stanowczością. Mimo wieloletniego pobytu za granicą zachowuje przywiązanie do polskiego pochodzenia i rodzinnych tradycji.
Podczas I wojny światowej zostaje powołany do rosyjskiego wojska. Po latach tułaczki wraca do Baku, gdzie dowiaduje się o śmierci żony. Postanawia zabrać Cezarego do odrodzonej Polski. Najważniejszym przejawem jego patriotyzmu jest opowieść o szklanych domach, przedstawiająca wyidealizowaną wizję nowoczesnej i sprawiedliwej ojczyzny. Seweryn pragnie rozbudzić w synu miłość do kraju przodków i przekonać go do zamieszkania w Polsce. Umiera podczas podróży, nie doczekawszy powrotu do ojczyzny.
Jadwiga Barykowa
Jadwiga Barykowa z domu Dąbrowska jest matką Cezarego i żoną Seweryna Baryki. Pochodzi z Siedlec, lecz po ślubie wyjeżdża z mężem do Rosji. Pomimo dostatniego życia nie potrafi zapomnieć o ojczyźnie i stale tęskni za rodzinnymi stronami. Jest kobietą dobrą, skromną, wrażliwą i niezwykle oddaną rodzinie. Bardzo kocha syna, jednak jej nadmierna pobłażliwość sprawia, że po wyjeździe Seweryna na wojnę nie potrafi zapanować nad jego zachowaniem.
Podczas rewolucji w Baku Jadwiga ujawnia ogromną siłę charakteru. Mimo głodu, chorób i wyczerpania zdobywa żywność, troszczy się o Cezarego i pomaga potrzebującym. Nie popiera rewolucyjnej przemocy, ponieważ uważa, że sprawiedliwości nie można budować na krzywdzie innych ludzi. Udziela schronienia prześladowanej księżnej i jej córkom, narażając się na represje. Zostaje zmuszona do ciężkiej pracy, a jej wyniszczony organizm nie wytrzymuje kolejnych cierpień. Śmierć Jadwigi staje się dla Cezarego przełomowym doświadczeniem. Dopiero po jej utracie dostrzega ogrom matczynego poświęcenia i zaczyna rozumieć własne błędy.
Szymon Gajowiec
Szymon Gajowiec jest wysokim urzędnikiem Ministerstwa Skarbu, dawnym znajomym Jadwigi Barykowej i opiekunem Cezarego po jego przyjeździe do Warszawy. W młodości był zakochany w Jadwidze, lecz kobieta poślubiła Seweryna Barykę. Gajowiec nigdy się nie ożenił i zachował wspomnienie pierwszej miłości. Jest człowiekiem poważnym, wykształconym, pracowitym i głęboko przywiązanym do ojczyzny. Pomaga Cezaremu finansowo i okazuje mu życzliwość, traktując go niemal jak własnego syna.
Gajowiec reprezentuje program stopniowych reform społecznych i gospodarczych. Wierzy, że przyszłość Polski zależy od cierpliwej pracy, rozwoju instytucji państwowych i stabilizacji finansów. Przeciwstawia się gwałtownym rewolucjom, ponieważ obawia się utraty niedawno odzyskanej niepodległości. Ceni działalność Mariana Bohusza, Stanisława Krzemińskiego i Edwarda Abramowskiego, których uważa za wzory patriotyzmu.
Antoni Lulek
Antoni Lulek jest studentem prawa, znajomym Cezarego Baryki i zagorzałym zwolennikiem komunizmu. To szczupły, chorowity blondyn, cierpiący na anemię i astmę. Pomimo słabego zdrowia jest człowiekiem niezwykle energicznym podczas dyskusji politycznych. Wyróżnia się inteligencją, oczytaniem i znajomością literatury marksistowskiej. Potrafi sprawnie argumentować, ale często posługuje się ironią, szyderstwem i złośliwością. Żyje skromnie i jest całkowicie podporządkowany wyznawanej ideologii.
Lulek uważa rewolucję komunistyczną za jedyny skuteczny sposób usunięcia nierówności społecznych. Krytykuje kapitalizm, polski rząd oraz patriotyzm, który traktuje jako narzędzie wykorzystywane przez klasy posiadające. Nie docenia znaczenia polskiej niepodległości i bezkrytycznie popiera bolszewickie przemiany. Próbuje przekonać Cezarego do swoich poglądów, wykorzystując jego rozczarowanie sytuacją społeczną w Polsce. Jest człowiekiem fanatycznym, upartym i niezdolnym do zaakceptowania odmiennych przekonań. W powieści reprezentuje radykalny program rewolucyjny, przeciwstawiony koncepcji stopniowych reform Szymona Gajowca.
Hipolit Wielosławski
Hipolit Wielosławski jest przyjacielem Cezarego Baryki i młodym ziemianinem pochodzącym z zamożnej rodziny. Poznaje Cezarego podczas wojny polsko-bolszewickiej, kiedy wspólnie służą w wojsku. Baryka ratuje mu życie, a wdzięczny Hipolit zaprasza go do rodzinnego majątku w Nawłoci. Jest młodzieńcem silnym, zdrowym, pogodnym i pełnym energii. Wyróżnia się odwagą, lojalnością, hojnością i gościnnością. Bardzo ceni przyjaźń i nie zapomina o otrzymanej pomocy.
Hipolit uwielbia wygodne życie, dobre jedzenie, jazdę konną oraz spotkania towarzyskie. Jest przedstawicielem beztroskiego ziemiaństwa, które nie dostrzega w pełni problemów najuboższych mieszkańców Polski. Nie zastanawia się nad niesprawiedliwością wynikającą z ogromnych różnic majątkowych między właścicielami ziemskimi a robotnikami folwarcznymi. Nie jest człowiekiem okrutnym, lecz pozostaje przywiązany do tradycyjnego porządku społecznego. Jego postać stanowi przeciwieństwo niespokojnego i krytycznego Cezarego, który nie potrafi zaakceptować życia w oderwaniu od cierpienia innych ludzi.
Karolina Szarłatowiczówna
Karolina Szarłatowiczówna jest kuzynką Hipolita Wielosławskiego i młodą ziemianką, która utraciła rodzinny majątek na Ukrainie. Po rewolucji znajduje schronienie w Nawłoci, gdzie pomaga w prowadzeniu gospodarstwa. Jest dziewczyną piękną, młodą, pracowitą i obdarzoną dużym wdziękiem. Ma niebieskie oczy, rumianą twarz i zgrabną sylwetkę. Pomimo utraty bogactwa zachowuje dumę oraz pogodę ducha. Wyróżnia się inteligencją, dowcipem i umiejętnością prowadzenia interesujących rozmów.
Podczas pobytu Cezarego w Nawłoci Karolina zakochuje się w nim i liczy na odwzajemnienie uczucia. Jej miłość jest szczera, głęboka i pełna nadziei, jednak Baryka nie traktuje ich znajomości równie poważnie. Kiedy młodzieniec rozpoczyna romans z Laurą Kościeniecką, dziewczyna cierpi z powodu zazdrości i odrzucenia. Nie potrafi pogodzić się z utratą ukochanego. Ostatecznie umiera wskutek otrucia strychniną, a podejrzenia padają na Wandę Okszyńską.
Wanda Okszyńska
Wanda Okszyńska jest szesnastoletnią dziewczyną, córką urzędnika bankowego i siostrzenicą pani Turzyckiej. Przyjeżdża do Nawłoci po niepowodzeniach szkolnych. Jest osobą nieśmiałą, skrytą, delikatną i bardzo wrażliwą. Ma trudności z nauką, lecz wyróżnia się niezwykłym talentem muzycznym. Doskonale gra na fortepianie, a muzyka stanowi najważniejszą część jej życia. W obecności obcych ludzi zachowuje się niezręcznie, natomiast podczas gry odzyskuje pewność siebie.
Wanda zakochuje się w Cezarym Baryce, jednak jej uczucie pozostaje nieodwzajemnione. Z czasem miłość dziewczyny przeradza się w obsesję i gwałtowną zazdrość o Karolinę Szarłatowiczównę. Wanda potajemnie obserwuje ukochanego i cierpi, widząc jego zainteresowanie innymi kobietami. Po śmierci Karoliny zostaje podejrzana o otrucie rywalki, lecz nie udaje się udowodnić jej winy. Bohaterka jest postacią niejednoznaczną, ponieważ jej zachowanie budzi zarówno współczucie, jak i niepokój. Jej los pokazuje niebezpieczeństwa wynikające z niedojrzałości emocjonalnej oraz nieumiejętności radzenia sobie z zazdrością.
Laura Kościeniecka
Laura Kościeniecka jest piękną wdową, właścicielką majątku w Leńcu i ukochaną Cezarego Baryki. Należy do środowiska zamożnego ziemiaństwa. Jest kobietą atrakcyjną, elegancką, inteligentną i pewną siebie. Doskonale odnajduje się w towarzystwie, potrafi kierować rozmową oraz wzbudzać zainteresowanie mężczyzn. Wyróżnia się również energią, przedsiębiorczością i zamiłowaniem do jazdy konnej. Pomimo pozornego bogactwa ma problemy finansowe związane z dziedziczeniem majątku po zmarłym mężu.
Laura jest kobietą namiętną, ale jednocześnie wyrachowaną i przywiązaną do materialnego bezpieczeństwa. Zaręcza się z bogatym Władysławem Barwickim, chociaż zakochuje się w Cezarym. Rozpoczyna z młodzieńcem potajemny romans, nie zamierzając jednak rezygnować z korzystnego małżeństwa. Jej postępowanie prowadzi do gwałtownego konfliktu między kochankiem a narzeczonym. Ostatecznie Laura poślubia Barwickiego, lecz nadal darzy Barykę uczuciem.
Władysław Barwicki
Władysław Barwicki jest bogatym przedsiębiorcą, właścicielem majątku Suchołustek i narzeczonym Laury Kościenieckiej. To człowiek zamożny, starszy od Cezarego i pozbawiony jego młodzieńczego uroku. Posiada odpowiednią pozycję materialną, dzięki której może zapewnić Laurze stabilizację finansową. Nie zdaje sobie początkowo sprawy z romansu narzeczonej z Baryką. Kiedy odkrywa ich relację, reaguje gwałtowną zazdrością i gniewem. Dochodzi do kłótni oraz bójki między mężczyznami. Mimo zdrady Laura ostatecznie wychodzi za Barwickiego za mąż.
Ksiądz Anastazy Wielosławski
Ksiądz Anastazy jest przyrodnim bratem Hipolita Wielosławskiego i duchownym należącym do rodziny właścicieli Nawłoci. To człowiek pogodny, towarzyski, życzliwy i obdarzony poczuciem humoru. Chętnie uczestniczy w spotkaniach rodzinnych, żartuje z domowników i cieszy się wygodnym życiem. Jest przywiązany do tradycyjnych obyczajów polskiego ziemiaństwa. Nie wyróżnia się surowością ani ascetycznym sposobem bycia, lecz raczej swobodnym usposobieniem. Odgrywa ważną rolę podczas ostatnich chwil życia Karoliny Szarłatowiczówny, kiedy sprowadza do niej Cezarego i stara się zapewnić umierającej dziewczynie pocieszenie.
Pani Wielosławska
Pani Wielosławska jest matką Hipolita i właścicielką dworu w Nawłoci. To kobieta serdeczna, opiekuńcza i przywiązana do rodzinnych tradycji. Bardzo kocha syna i z ogromnym wzruszeniem wita go po powrocie z wojny. Okazuje również wielką życzliwość Cezaremu Baryce, który uratował Hipolitowi życie. Przyjmuje go jak członka rodziny i stara się zapewnić mu wygodny pobyt. Jest przyzwyczajona do dostatku, licznej służby i ziemiańskich obyczajów.
Maciejunio
Maciejunio jest starym służącym w dworze Wielosławskich w Nawłoci. Od wielu lat pracuje dla rodziny i doskonale zna jej zwyczaje. Jest człowiekiem oddanym, sumiennym i przywiązanym do swoich obowiązków. Z wielką troską zajmuje się podawaniem posiłków oraz dbaniem o wygodę mieszkańców i gości. Jego postępowanie odzwierciedla tradycyjne stosunki panujące w ziemiańskich dworach, gdzie służba pozostaje silnie związana z rodziną właścicieli.
Jędrek
Jędrek jest młodym służącym zatrudnionym w majątku Wielosławskich. Wykonuje polecenia domowników i uczestniczy w codziennych obowiązkach związanych z funkcjonowaniem dworu. Jego obecność, podobnie jak innych przedstawicieli służby, podkreśla dostatni styl życia mieszkańców Nawłoci. Należy do osób podporządkowanych właścicielom majątku i przyzwyczajonych do panującej tam hierarchii społecznej.
Pani Turzycka
Pani Turzycka jest żoną zarządcy majątku Wielosławskich i ciotką Wandy Okszyńskiej. Mieszka wraz z mężem w pobliżu dworu w Nawłoci. Przyjmuje pod opiekę siostrzenicę, którą rodzice wysyłają na wieś po niepowodzeniach szkolnych. Jest kobietą zajmującą się codziennymi sprawami rodzinnymi i gospodarczymi. Jej dom staje się miejscem pobytu Wandy, która dzięki znajomości z mieszkańcami Nawłoci otrzymuje możliwość korzystania z fortepianu.
Turzycki
Turzycki jest zarządcą majątku Wielosławskich w Nawłoci oraz wujem Wandy Okszyńskiej. Odpowiada za sprawy gospodarcze i organizację pracy w majątku. Jego obowiązki wiążą się z nadzorowaniem funkcjonowania gospodarstwa oraz utrzymywaniem porządku. Odgrywa również pośrednią rolę w wydarzeniach związanych ze śmiercią Karoliny Szarłatowiczówny, ponieważ w jego szafie znajduje się strychnina. Okoliczność ta staje się ważna podczas wyjaśniania sprawy otrucia dziewczyny.
Gruboszewski
Gruboszewski jest ekonomem związanym z gospodarstwem Wielosławskich. Należy do osób odpowiedzialnych za organizację pracy w folwarku. Jest przyzwyczajony do tradycyjnego sposobu zarządzania majątkiem i utrzymywania zależności między właścicielami ziemskimi a pracownikami.
Buławnik
Buławnik jest znajomym Cezarego Baryki, u którego młodzieniec mieszka po powrocie do Warszawy. Jest człowiekiem praktycznym i kierującym się zdrowym rozsądkiem. W przeciwieństwie do Antoniego Lulka nie ulega łatwo ideologicznym hasłom i podchodzi sceptycznie do komunistycznych teorii. Nie lubi skomplikowanych wywodów politycznych, które nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości. Jego rozmowy z Lulkiem często prowadzą do sporów, ponieważ obaj reprezentują odmienne sposoby myślenia. Buławnik stanowi przeciwwagę dla ideologicznego fanatyzmu komunistycznego działacza.
Księżna Szczerbatow-Mamajew
Księżna Szczerbatow-Mamajew jest przedstawicielką rosyjskiej arystokracji, która wraz z córkami ucieka przed prześladowaniami rewolucyjnymi. Dawniej żyła w dostatku, lecz po przewrocie bolszewickim traci bezpieczeństwo i dotychczasową pozycję społeczną. Spotyka Jadwigę Barykową, która udziela jej i córkom pomocy. Księżna staje się jedną z ofiar rewolucji, a jej los ukazuje gwałtowne przemiany społeczne oraz okrucieństwo wobec przedstawicieli dawnej elity. Pomoc okazana jej przez Jadwigę prowadzi do niebezpiecznych konsekwencji dla rodziny Baryków.
Córki księżnej Szczerbatow-Mamajew
Córki księżnej są młodymi kobietami, które razem z matką uciekają przed rewolucyjnymi prześladowaniami. Wraz z utratą dawnego majątku zostają pozbawione bezpieczeństwa i możliwości prowadzenia dotychczasowego życia. Znajdują schronienie dzięki pomocy Jadwigi Barykowej.
Kalikst Grzegorz Baryka
Kalikst Grzegorz Baryka jest przodkiem Seweryna i Cezarego Baryków oraz dawnym właścicielem majątku Sołowijówka. Należał do polskiej szlachty i zaangażował się w powstanie listopadowe. Po jego klęsce utracił majątek wskutek represji władz rosyjskich. Seweryn przechowuje książeczkę, w której znajduje się wzmianka o Kalikście i wydarzeniach z 1831 roku. Historia przodka przypomina rodzinie Baryków o polskim pochodzeniu i tradycjach niepodległościowych.
Marian Bohusz
Marian Bohusz to działacz społeczny i patriotyczny, którego postać szczególnie ceni Szymon Gajowiec. Należy do ludzi poświęcających własne życie działalności na rzecz polskiego społeczeństwa. Gajowiec traktuje go jako przykład człowieka pracowitego, uczciwego i oddanego sprawie narodowej. Jego portret znajduje się w mieszkaniu urzędnika.
Stanisław Krzemiński
Stanisław Krzemiński jest polskim publicystą, krytykiem i działaczem społecznym, którego pamięć pielęgnuje Szymon Gajowiec. Reprezentuje pokolenie ludzi pracujących na rzecz zachowania polskiej kultury i świadomości narodowej w czasach zaborów. Gajowiec przedstawia go Cezaremu jako wzór patriotyzmu oraz wytrwałej służby społeczeństwu.
Edward Abramowski
Edward Abramowski jest polskim myślicielem i działaczem społecznym, którego idee wywierają wpływ na Szymona Gajowca. Głosił potrzebę współpracy społecznej, solidarności i stopniowego budowania sprawiedliwego społeczeństwa. Jego poglądy opierały się na przekonaniu, że przemiany powinny wynikać z aktywności i odpowiedzialności samych obywateli. Gajowiec traktuje Abramowskiego jako jednego ze swoich najważniejszych ideowych mistrzów.