Iwan Bezdomny jest młodym poetą z powieści „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa. Początkowo porywczy i bezkrytyczny wobec ideologicznych autorytetów, pod wpływem niezwykłych zdarzeń oraz spotkania z Mistrzem zaczyna podważać własne przekonania.
Charakterystyka Iwana Bezdomnego
Naprawdę nazywa się Iwan Nikołajewicz Ponyriow i ma dwadzieścia trzy lata. Jest szeroki w ramionach, rudawy i zielonooki. Używa literackiego pseudonimu Bezdomny, należy do środowiska skupionego wokół Massolitu i wykonuje zamówienia zgodne z oczekiwaniami redaktora Berlioza. Jego wiedza nie dorównuje pewności sądów. Na początku przyjmuje cudze twierdzenia o religii jako oczywiste, a podczas rozmowy o filozofii reaguje agresją, nie rzeczową argumentacją.
Gwałtowność łączy się u niego z potrzebą działania. Po śmierci Berlioza natychmiast rusza za podejrzanym cudzoziemcem. Kieruje nim przekonanie o związku nieznajomego z katastrofą, lecz pościg jest chaotyczny. Iwan wkracza do obcego mieszkania, traci ubranie i wywołuje awanturę w domu literatów. Nie umie przekazać własnego doświadczenia tak, by inni mogli je zrozumieć. Zderzenie rzeczywistego spotkania z niemożnością udowodnienia go sprawia, że zostaje potraktowany jak człowiek chory.
W klinice jego upór stopniowo słabnie. Strawiński pokazuje mu nieskuteczność natychmiastowego działania, a spokój szpitala umożliwia refleksję. Najważniejsza okazuje się rozmowa z Mistrzem. Iwan po raz pierwszy spotyka twórcę zainteresowanego prawdą, a nie środowiskową pozycją. Potrafi uznać, że jego własne wiersze były złe, i obiecuje zaniechać ich pisania. Jest to oznaka uczciwości wobec siebie, której brakowało mu na początku. Zamiast koniecznie pochwycić cudzoziemca, chce teraz zrozumieć historię Piłata.
Nie przechodzi przemiany w człowieka wszechwiedzącego. Otrzymuje dostęp do innego wymiaru prawdy poprzez sny, ale nie potrafi zamknąć go w jednoznacznym wyjaśnieniu. Mistrz nazywa go uczniem, a Iwan zapowiada inne przyszłe pisanie. Epilog pokazuje go jako profesora historii i filozofii. Zewnętrzny porządek życia nie oznacza jednak pełnego wyzwolenia od doświadczenia. Każdej wiosennej pełni ogarnia go niepokój, wracają koszmary i potrzeba odwiedzania pamiętnych miejsc.
Jego najważniejszym osiągnięciem jest zdolność zwątpienia we własną nieomylność. Z narzędzia cudzych poglądów staje się człowiekiem poszukującym rozumienia, choć płaci za to trwałym wewnętrznym napięciem. Sen o pojednaniu Piłata z Jeszuą oraz pożegnaniu Mistrza i Małgorzaty daje mu okresowe ukojenie. Pozostaje świadkiem spraw, których oficjalna opowieść o hipnozie nie potrafi wyczerpać.
