Arie Wilner, nazywany Jurkiem w reportażu „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, jest łącznikiem Żydowskiej Organizacji Bojowej z konspiracją poza gettem. Łączy zdecydowanie i wytrzymałość z wrażliwością na poezję oraz potrzebą przyjaźni. Jego los pokazują różni świadkowie, których relacje nie zawsze są identyczne.
Charakterystyka Ariego Wilnera
Wilner ukrywa się między innymi w klasztorze w Kolonii Wileńskiej. Ma jasne włosy i niebieskie oczy, a przełożonej przypomina brata przebywającego w niewoli. Zapamiętuje go jako bliskiego rozmówcę. Ona opowiada o Bogu, on o Marksie, mimo różnicy przekonań powstaje między nimi więź. Zostawia jej zeszyt z utworami, które ceni i przepisuje. Nie należy utożsamiać wszystkich zapisanych w nim wierszy z jego własnym autorstwem. Zeszyt świadczy przede wszystkim o zainteresowaniach i emocjonalnej wrażliwości czytelnika.
W Warszawie przekazuje informacje z getta, kontaktuje się z Henrykiem Wolińskim i pomaga w gromadzeniu broni. Wymaga to odwagi, pamięci do kontaktów oraz odporności na nieustanne zagrożenie. Henryk Grabowski, z którym się zaprzyjaźnia, udziela mu schronienia i wsparcia. Wilner rozmawia z nim nie tylko o codziennym braku jedzenia czy niebezpieczeństwie, ale także o sensie działania. Grabowski przypisuje mu filozoficzny sposób myślenia. Pomoc zakonnic i zwykłych znajomych pokazuje z kolei, że potrafi budować zaufanie ponad różnicami środowiska.
Największą próbą lojalności staje się aresztowanie przez gestapo w marcu 1943 roku. Mimo tortur Wilner nie wydaje kontaktów ani adresów. Świadkowie różnie określają długość przesłuchań, dlatego nie można bez zastrzeżeń podawać jednej wersji jako zgodnej relacji wszystkich. Pewny pozostaje sens jego postawy: nie przerzuca własnego cierpienia na ludzi, których mógłby narazić zeznaniami. Grabowski wydostaje go z obozu na Grochowie i wraz z bliskimi pielęgnuje. Pobity, z uszkodzonymi stopami, potrzebuje pomocy w odzyskaniu sił.
Przyjaciel proponuje ukrycie na wsi, lecz Wilner chce wrócić do getta. Wybór świadczy o więzi z towarzyszami i potrzebie uczestniczenia w ich losie. Jego tragiczny finał następuje 8 maja w bunkrze przy Miłej 18. W obliczu osaczenia wzywa bojowców do wspólnego samobójstwa i sam ginie. Edelman nie pochwala śmierci dla symbolu, dlatego utwór nie zamienia tego zakończenia w jednoznacznie wzniosły wzór. Wilner zasługuje na uznanie za lojalność, odwagę i wierność ludziom, a pamięć o nim wymaga także zachowania tragizmu sytuacji, w której znalazł się bez zwykłej możliwości wyboru.