Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Czym było dwójmyślenie? Wyjaśnij pojęcie na podstawie Roku 1984

Autor utworu
George Orwell
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

Dwójmyślenie w „Roku 1984” George’a Orwella oznacza przyjmowanie dwóch sprzecznych przekonań i uznawanie obu za prawdziwe zgodnie z potrzebami Partii. W dostarczonym przekładzie występuje wariant nazwy „dwumyślenie”, określający ten sam mechanizm kontroli świadomości.

Świadoma manipulacja i wiara w jej wynik

Nie chodzi jedynie o zwykłe kłamstwo, którego sprawca zna prawdę, ani o niezdecydowanie między dwiema opiniami. Człowiek ma wykonać fałszerstwo, a następnie wyprzeć wiedzę, że je wykonał. Kiedy zmieniony fakt znowu okaże się potrzebny, powinien umieć go wydobyć, po czym ponownie zapomnieć. Wiedza zostaje podporządkowana bieżącej lojalności, zamiast stanowić podstawę oceny władzy. Mechanizm pozwala Partii zmieniać decyzje bez przyznawania się do błędów. Nie trzeba uzasadniać zmiany stanowiska, jeśli można utrzymywać, że żadne inne nigdy nie obowiązywało.

Przykłady z życia Oceanii

Podczas Tygodnia Nienawiści Eurazja przestaje być wrogiem, a jej miejsce zajmuje Wschodoazja. Mówca zmienia nazwy w trakcie przemówienia, zaś zebrani potępiają wcześniejsze plakaty jako sabotaż. Dokumenty zostają przerobione tak, aby wskazywały na niezmienność sojuszy. Od członka Partii oczekuje się nie tylko powtarzania nowej wersji, ale pamiętania jej jako odwiecznej. Podobny charakter ma przedstawienie obniżonej racji czekolady jako korzystnego podniesienia przydziału. Osobista pamięć staje się przeszkodą, którą należy usunąć, a nie argumentem wymagającym odpowiedzi.

Najwyraźniejszy przykład daje O’Brien. Pokazuje Winstonowi fotografię podważającą zeznania dawnych przywódców, niszczy ją i zaprzecza, że kiedykolwiek istniała. Smith nie potrafi ustalić, czy rozmówca jedynie oszukuje, czy rzeczywiście wymazuje ze świadomości własny gest. Władza chce, aby ofiara utraciła również prawo do takiego rozróżnienia. Spór o liczbę palców pokazuje skrajny cel tego procesu: człowiek ma widzieć i uznawać to, co narzuca Partia, nawet wbrew własnemu doświadczeniu.

Znaczenie dla władzy

Dwójmyślenie umożliwia nazywanie ministerstwa tortur instytucją miłości, a fałszowania dokumentów obroną prawdy. Nie jest wyłącznie brakiem wiedzy. Najsprawniej stosują je ludzie, którzy rozumieją funkcjonowanie systemu, a zarazem utrzymują wiarę w jego nieomylność. Sprzeczność przestaje skłaniać do krytycznej refleksji i staje się ćwiczeniem posłuszeństwa. Winston początkowo próbuje temu przeciwstawić własną pamięć. Podczas uwięzienia uczy się jednak samodzielnie usuwać niewygodne myśli, co pokazuje przemianę zewnętrznego przymusu w wewnętrzną kontrolę.