Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Winston Smith – charakterystyka

Autor utworu
George Orwell
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

Winston Smith, główny bohater „Roku 1984” George’a Orwella, jest urzędnikiem próbującym zachować niezależność myślenia pod rządami Partii. Wrażliwość na fałsz i potrzeba bliskości skłaniają go do buntu, który zostaje złamany przez starannie dobrany terror.

Charakterystyka Winstona Smitha

Ma trzydzieści dziewięć lat i mieszka samotnie w londyńskim Bloku Zwycięstwa. Należy do Partii Zewnętrznej. Pracuje w Departamencie Archiwów Ministerstwa Prawdy, gdzie przerabia dawne informacje zgodnie z aktualnymi potrzebami władzy. Jest sprawnym, pomysłowym pracownikiem, czerpiącym satysfakcję z rozwiązywania trudnych zadań. Gdy wymyśla życiorys towarzysza Ogilvy’ego, ujawnia talent do tworzenia przekonujących fikcji. Ta biegłość ma jednak moralnie dwuznaczny charakter, ponieważ służy temu samemu systemowi, którego Smith nienawidzi. Książka nie przedstawia dokładnej drogi jego wykształcenia. Jego zainteresowania świadczą natomiast o samodzielności intelektualnej i potrzebie rozumienia świata.

Jest drobny, wychudzony, ma bardzo jasne włosy i szorstką, rumianą twarz. Nosi niebieski kombinezon, a owrzodzenie nad prawą kostką utrudnia mu chodzenie. Cierpi na napady kaszlu, ma sztuczne zęby i wstydzi się niedoskonałości własnego ciała. Zmęczenie, ubóstwo i picie dżinu pogłębiają poczucie starzenia się. Związek z Julią na pewien czas poprawia jego samopoczucie i zdrowie. Późniejsze wyniszczenie podczas uwięzienia pokazuje skutki przemocy, nie zaś dowód jakiejś wrodzonej słabości moralnej.

Najważniejszą potrzebą Smitha jest obrona prawdy niezależnej od decyzji Partii. Pamięta zmiany sojuszy i dostrzega sprzeczności w komunikatach o przydziałach. Fotografię dawnych przywódców uznaje za materialny dowód kłamstwa, choć ze strachu ją niszczy. Pisząc dziennik, chce pozostawić świadectwo, nawet jeśli nikt go nie odczyta. Szuka wśród proli pamięci o dawnych czasach, interesuje się starymi przedmiotami i rymowanką. Szklany przycisk z koralem przyciąga go, ponieważ wydaje się fragmentem świata, którego nie przerobiono na potrzeby propagandy. Nie walczy więc wyłącznie o wygodę, ale także o prawo człowieka do własnego rozpoznawania rzeczywistości.

Nie jest jednak bohaterem wolnym od przemocy i egoizmu. Początkowo obdarza nieznaną Julię brutalnymi wyobrażeniami, ponieważ widzi w niej zagrożenie i niedostępny obiekt pożądania. Wspomina krzywdę wyrządzoną głodnej siostrze, której odebrał czekoladę. Jako dziecko nie rozumiał poświęcenia matki, a jako dorosły długo nosi poczucie winy. Podczas rozmowy o Bractwie zgadza się nawet na krzywdzenie niewinnych dla walki z systemem. Nienawiść do tyranii nie chroni go automatycznie przed przejęciem jej okrutnej logiki. O’Brien później wykorzystuje tę sprzeczność, aby odebrać mu pewność moralnej przewagi.

W relacji z Julią stopniowo przechodzi od podejrzliwości i pożądania do czułości. Pragnie zwykłego wspólnego życia, nie tylko ukradkowych spotkań. Wspomnienie opiekuńczego gestu matki pomaga mu docenić uczucia niezależne od ich praktycznej skuteczności. Podziwia żywotność proli, choć wcześniej traktował ich przede wszystkim jako możliwą siłę polityczną. Potrzeba porozumienia okazuje się jednak także jego słabym punktem. Z jednego spojrzenia O’Briena buduje przekonanie o wspólnocie poglądów. Głód zaufania sprawia, że nie sprawdza dostatecznie własnych nadziei i myli osobistą inteligencję rozmówcy z jego dobrocią.

Smith jest ostrożny w codziennych gestach, lecz podejmuje coraz większe ryzyko, prowadząc dziennik, wynajmując pokój i zgłaszając gotowość konspiracji. Przewiduje klęskę, ale mimo to nie umie zrezygnować z prób ocalenia prywatności. Podczas tortur podpisuje zeznania, nadal wierząc, że może zachować miłość do Julii. W pokoju 101 groźba szczurów rozbija tę ostatnią obronę. Pragnie już nie jej ocalenia, ale przeniesienia na nią własnej kaźni. Po zwolnieniu nie wraca do wcześniejszego buntu. Odrzuca pamięć o rodzinnej bliskości i zaczyna kochać Wielkiego Brata.

Tragizm Winstona polega na zniszczeniu zdolności do niezależnego sądu i wierności drugiemu człowiekowi. Jego odwaga nie jest nieograniczona, ale ma znaczenie, ponieważ rodzi się mimo świadomości ryzyka. Powieść ukazuje zarazem jego błędy i ogrom przewagi oprawców. Klęska Smitha ostrzega przed władzą, która nie zadowala się kontrolą zachowania, lecz dąży do przejęcia pamięci, uczuć i samego poczucia własnej tożsamości.