Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Dżuma – interpretacja tytułu

Autor utworu
Albert Camus
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja
Tagi
Dżuma

Tytuł „Dżuma” w powieści Alberta Camusa oznacza dosłownie zakaźną chorobę, a metaforycznie zagrożenie, które ujawnia kruchość ludzkiego życia i skłonność do udziału w złu. Epidemia organizuje fabułę, lecz sens tytułu rozszerzają rozmowy bohaterów oraz zakończenie kroniki. Odczytanie dosłowne i przenośne wzajemnie się uzupełniają.

Dosłowne znaczenie tytułu

Dżuma jest chorobą, która pojawia się w Oranie po masowym padaniu szczurów. Ludzie cierpią na gorączkę, obrzęki i inne objawy, a później coraz częściej również na postać płucną. Lekarze rozpoznają zagrożenie, władze zamykają miasto, a zakażeni trafiają do izolacji. Powstają dodatkowe szpitale, formacje sanitarne i obozy kwarantanny. Praca nad serum oraz zmiany statystyk należą do rzeczywistego przebiegu wydarzeń. Tytuł nazywa więc konkretną przyczynę wspólnego losu mieszkańców, a nie tylko abstrakcyjny symbol. Cierpienie ciał i trud leczenia pozostają ważne nawet przy najszerszych interpretacjach.

Zaraza jako obraz zbiorowego zniewolenia

Zamknięte bramy, zakaz podróży, ograniczenie kontaktów i codzienna obecność śmierci pozwalają odczytać epidemię jako obraz wojny oraz totalitarnego terroru. Dawne życie zostaje podporządkowane nadzwyczajnym przepisom, a jednostka traci wpływ na własny los. Masowe pochówki i obozy odosobnienia dodatkowo rozszerzają te skojarzenia. Nie oznacza to jednak, że każdemu bohaterowi trzeba przypisać jedną historyczną rolę. Powieść pokazuje mechanizm przemocy i osaczenia, który można rozpoznać w różnych sytuacjach. Pomoc ochotników odpowiada w tym odczytaniu solidarności ludzi przeciwstawiających się zbiorowemu nieszczęściu.

Dżuma jako moralne zagrożenie

Tarrou mówi o dżumie, którą znał jeszcze przed przyjazdem do Oranu. Ma na myśli zgodę na zabijanie, także wtedy, gdy uzasadnia się ją prawem lub obietnicą lepszej przyszłości. Odkrył ten mechanizm w pracy ojca prokuratora, w działaniach politycznych i we własnym wcześniejszym przyzwoleniu. Metaforyczna zaraza nie dotyczy wyłącznie jawnie okrutnych ludzi. Może szerzyć się przez wygodę, nieuwagę, posłuszeństwo czy uznanie śmierci innych za dopuszczalny koszt. Cottard ilustruje jeszcze inną postać moralnego zakażenia: pragnie trwania epidemii, ponieważ korzysta na zawieszeniu normalnego życia.

Cierpienie i kruchość życia

Tytuł obejmuje także doświadczenie śmiertelności, którego nie da się usunąć wraz z jedną epidemią. Rieux traci żonę przebywającą poza Oranem, a zakończenie izolacji nie zwraca jej życia. Tarrou i Filip giną mimo zaangażowania otaczających ich ludzi. Choroba nie wybiera według zasług, dlatego powieść podważa łatwe tłumaczenie nieszczęścia karą. Człowiek nie otrzymuje pewności, że dobra postawa ochroni jego samego. Może natomiast wpływać na to, czy cudze cierpienie spotka się z pomocą, czy z obojętnością.

Ostatnie ostrzeżenie o przetrwaniu bakcyla łączy wszystkie znaczenia. Dosłownie przypomina o możliwości ponownej epidemii. Przenośnie mówi, że zagrożenie przemocą, obojętnością i śmiercią nie znika na zawsze. Radość po otwarciu bram jest potrzebna, ale nie zwalnia z pamięci o ofiarach ani z czujności wobec własnych wyborów. Wieloznaczny tytuł skupia zatem zarówno historię konkretnego miasta, jak i pytanie o postawę człowieka wobec powracającego zła.