Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Wymień i opisz rodzaje śmierci w Zdążyć przed Panem Bogiem

Autorka utworu
Hanna Krall
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

W „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall śmierć pojawia się jako skutek Zagłady, walki, głodu, samobójstwa i choroby. Marek Edelman sprzeciwia się jednak układaniu tych doświadczeń w hierarchię, według której tylko niektóre zasługują na szacunek. Podział form umierania służy zrozumieniu sytuacji ludzi, nie ocenianiu wartości ich życia.

Śmierć zadawana podczas Zagłady

Deportowani z Umschlagplatzu trafiają do obozu zagłady w Treblince. Inni giną w egzekucjach, pożarach i wysadzanych schronach. Sprawcy odbierają ofiarom możliwość decydowania o sobie oraz próbują sprowadzić je do bezimiennej liczby. Edelman broni godności ludzi idących do wagonów. Brak broni i widocznego oporu nie czyni ich śmierci mniej ludzką. Towarzyszenie bliskiemu, jak w historii Poli Lifszyc, może pozostać ostatnim dostępnym wyborem.

Śmierć z głodu i wycieńczenia

Głód prowadzi do wyniszczenia, osłabienia i zaniku sił potrzebnych do działania. Dokumenty medyczne opisują zmiany w organizmie, a wspomnienia ukazują opuszczone dzieci i rozpacz rodziców. Umieranie jest długie, pozbawione widowiskowości i łatwo pomijane przez opowieść o wojennych bohaterach. Reportaż przeciwstawia się temu pomijaniu. Stan ofiar należy rozumieć jako skutek narzuconych warunków Zagłady, nie jako dowód ich moralnej słabości.

Śmierć w walce i poświęceniu

Przykładem jest Klepfisz zasłaniający niemiecką broń, aby inni mogli się przedrzeć. Jego czyn ma konkretny ratunkowy skutek. Walka pozwala również odmówić podporządkowania się narzuconemu sposobowi umierania. Nie daje jednak prawa do pogardy wobec bezbronnych. Zestawienie pięknego obrazu śmierci Krahelskiej z gettem pokazuje, jak bardzo późniejszy osąd zależy od wyglądu sceny i od wzorów kulturowych.

Śmierć samobójcza i tragiczne odebranie życia

Samobójstwo grupy na Miłej wiąże się z osaczeniem oraz obawą przed wpadnięciem w ręce Niemców. Edelman nie uznaje go za obowiązek wynikający z roli symbolu. Inny sens ma próba Tenenbaumowej po przekazaniu numerka córce. W szpitalu pojawia się również podawanie trucizny dzieciom, które miały trafić na zagładę. Są to sytuacje krańcowego przymusu, nie prosty wzór pomocy. Powojenne samobójstwa Chętkowskiej i Elżuni dodatkowo pokazują, że ratunek może przyjść za późno, a motywów nie zawsze da się w pełni wyjaśnić.

Śmierć z choroby i umieranie pod opieką

Powojenne historie dotyczą zagrożenia zawałem, wad serca i innych schorzeń. Zgon Mikołaja w szpitalnym łóżku wydaje się Edelmanowi zdumiewający po doświadczeniu masowego zabijania. Lekarze próbują odraczać śmierć, ale nie zawsze mogą ją powstrzymać. Gdy leczenie zawodzi, pozostaje zmniejszanie bólu i lęku. Godne umieranie oznacza wtedy ochronę człowieka przed osamotnieniem i poniżeniem, nie konieczność pozostawienia po sobie efektownego obrazu.