Joseph Grand z powieści „Dżuma” Alberta Camusa jest ubogim urzędnikiem, którego skromna pomoc okazuje się ważna w walce z epidemią. Nieśmiały w sprawach osobistych i niezdolny upomnieć się o własne prawa, wobec cudzej potrzeby działa bez rozgłosu. Łączy codzienną przyzwoitość z samotnością oraz pragnieniem doskonałego wyrażenia uczuć.
Charakterystyka Josepha Granda
Grand ma około pięćdziesięciu lat, jest wysoki i bardzo szczupły, ma wąskie ramiona oraz pożółkłe, opadające wąsy. Brak górnych zębów i za duże ubrania podkreślają zaniedbany wygląd człowieka żyjącego oszczędnie. Od wielu lat zajmuje nisko opłacane, tymczasowe stanowisko urzędnicze. Nie otrzymał obiecanego awansu, lecz nie umie wystąpić o poprawę swojej sytuacji. Przy pisaniu podania obawia się zarówno tonu roszczeniowego, jak i upokarzającej uległości. Trudność znalezienia właściwych słów ogranicza go tam, gdzie powinien bronić własnych interesów.
Jego powściągliwość nie oznacza obojętności na ludzi. Ratuje Cottarda po próbie samobójczej i wzywa doktora, nie zastanawiając się nad własną korzyścią. Gdy organizowane są formacje sanitarne, pomaga prowadzić dokumentację i statystyki. Po pracy urzędowej wykonuje dodatkowe obowiązki, choć wyczerpanie szkodzi jego zdrowiu i wydajności. Nie przedstawia tego jako niezwykłego poświęcenia. Uważa pomoc w czasie zarazy za rzecz oczywistą. Jego zachowanie pokazuje odwagę inną niż efektowny zryw: cierpliwą gotowość wykonywania potrzebnych, mało widocznych zadań.
Prywatnie Grand pozostaje człowiekiem zranionym przez nieudane małżeństwo. Ożenił się młodo z Jeanne, z którą dzielił początkowo nadzieję na wspólne życie. Bieda, praca i stopniowe milczenie osłabiły ich więź. Żona odeszła z innym mężczyzną, a on nie umie znaleźć słów, które wyjaśniłyby jej własne uczucia. Nie pragnie zemsty ani wzbudzenia poczucia winy. Chciałby, żeby była szczęśliwa i zrozumiała jego przywiązanie. Wspomnienie zaręczyn, wracające przed świąteczną wystawą, odsłania głębokość uczuć ukrytych pod niepozorną powierzchownością.
Wieczorami pracuje nad książką, lecz niemal cały wysiłek poświęca poprawianiu pierwszego zdania o amazonce jadącej alejami Lasku Bulońskiego. Dobiera przymiotniki, rozważa rytm i usuwa kolejne niedoskonałości. Jego perfekcjonizm bywa komiczny, ale nie wynika wyłącznie z próżności. Grand chce, żeby słowa były naprawdę zgodne z zamierzeniem. Podobnie trudno przychodzi mu napisanie listu do Jeanne. Marzy o uznaniu wydawców, jednak nie zadowala się pozorem ukończonego dzieła. W tej nieporadności można rozpoznać zarówno ograniczenie, jak i szacunek dla prawdy wyrazu.
Gdy zapada na dżumę, traci wiarę w możliwość ukończenia pracy i każe spalić rękopis. Rieux spełnia prośbę, przekonany, że urzędnik nie przeżyje nocy. Grand niespodziewanie zdrowieje i podejmuje próbę od nowa. Jego powrót do życia należy do pierwszych znaków odwrotu epidemii. Po jej zakończeniu oznajmia, że napisał do Jeanne. Wraca również do zdania o amazonce, tym razem usuwając przymiotniki. Nie otrzymujemy wiadomości o powrocie żony ani o wydaniu książki, lecz widać, że przełamuje część dawnego bezwładu.
Grand jest godny uznania nie dlatego, że staje się kimś całkowicie innym, lecz dlatego, że pozostając człowiekiem nieśmiałym i niedoskonałym, potrafi być użyteczny. Jego uczciwość nie potrzebuje wielkiej teorii. Wobec bezmiaru cierpienia wykonuje to, co jest w jego zasięgu, zachowując zarazem zdolność kochania i nadzieję na porozumienie.