Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Czym była myślozbrodnia? Wyjaśnij pojęcie na podstawie Roku 1984

Autor utworu
George Orwell
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

Myślozbrodnia w „Roku 1984” George’a Orwella oznacza myślenie niezgodne z ideologią i interesem Partii. Państwo uznaje za zagrożenie nie tylko jawny bunt, ale także wewnętrzną wątpliwość, której człowiek nie zamienił jeszcze w działanie.

Przestępstwo bez jawnego czynu

Winston uświadamia sobie, że niebezpieczeństwo nie zaczyna się dopiero od zapisania sprzeciwu w dzienniku. Już samo odrzucenie partyjnego obrazu świata stawia go w roli wroga. Nie trzeba zorganizować zamachu ani opublikować oskarżenia, aby zostać uznanym za przeciwnika. Ustrój nie daje obywatelowi trwałych, przejrzystych reguł prawnych, dzięki którym mógłby bezpiecznie oddzielić czyn dozwolony od zakazanego. Granicę wyznacza wymagana w danej chwili lojalność. Dlatego pojęcie myślozbrodni oznacza tak szerokie podporządkowanie, że żadna osobista sfera nie pozostaje z zasady chroniona.

Przykłady z powieści

Prowadząc dziennik, Smith stara się utrwalić własną pamięć i ocenę życia. Nie jest to neutralne zajęcie, bo jego zapiski podważają nieomylność przywódcy. Związek z Julią również tworzy niezależną lojalność. Pragną czegoś, czego nie określa Partia, i chcą zachować uczucia nawet po aresztowaniu. Ich rozmowy oraz prywatny świat stają się przedmiotem obserwacji, choć początkowo nie mają jasnego planu politycznego działania. Myślozbrodnia obejmuje więc także samą możliwość wyboru innego systemu wartości.

Szczególnie wymowny jest przypadek Parsonsa. Gorliwy działacz trafia do więzienia po tym, jak córka słyszy jego słowa przeciw Wielkiemu Bratu wypowiadane przez sen. Parsons przyjmuje winę i dziękuje za powstrzymanie go przed dalszym zbłądzeniem. Nie broni się argumentem braku świadomego zamiaru. Lojalność wymagana przez państwo ma obejmować nawet reakcje, nad którymi człowiek nie panuje. Strach przed zdradzającą mimiką, nerwowym gestem czy mówieniem przez sen staje się zatem stałym elementem codziennego życia.

Cel ścigania myśli

Policja Myśli rozpoznaje potencjalnych odstępców przez nadzór, donosy i prowokacje. Sama nazwa nie oznacza nadprzyrodzonej zdolności bezpośredniego odczytywania cudzej świadomości. Aparat bada słowa, zachowania i więzi, a następnie stosuje przemoc. O’Brien wyjaśnia, że wyznanie win i zewnętrzne posłuszeństwo nie są celem ostatecznym. Winston ma naprawdę pokochać władzę, którą dotąd odrzucał. Pojęcie myślozbrodni odsłania tym samym najdalej idące żądanie totalitaryzmu: odebranie człowiekowi nie tylko możliwości sprzeciwu, lecz także prawa do posiadania własnego wnętrza.