opracowania lektur, opracowania wierszy, motywy literackie, epoki literackie, streszczenia, problematyka, bohaterowie lektur, wypracowania, analizy i interpretacje wierszy

W chałupie interpretacja

Utwór W chałupie pochodzi z cyklu Obrazki natury, w którym znalazły się wiersze z nurtu naturalistycznego. Poeta powrócił tymi lirykami do czasów swojego dzieciństwa. Wychowywał się na wsi, jego ojciec był analfabetą. Jan był jednym z czternaściorga dzieci Kasprowiczów. Poeta znał problemy polskiej wsi i doskonale potrafił wypunktować jej zaniedbanie i zacofanie. Problemem wsi było też jej wykorzystywanie i niechęć niesienia pomocy.

W najsłynniejszym wierszu z tego cyklu – W chałupie – podmiot liryczny stosuje lirykę pośrednią, narracyjną. W pięciu strofach o zbliżonej długości ukryty podmiot liryczny skupia się na opisie. Już pierwsza zwrotka to wyraźnie naturalistyczny obraz niszczejącej, starej „chałupy” i jej sprzętów. Liryczna relacja spleciona jest z opisem pogody – deszczu i nieprzyjemnego, silnego wiatru. Jedno i drugie przedostaje się do opisywanego miejsca:

W okna chałupy, zwrócone

Ku chmurnej stronie zachodu,

Bije i bije szaruga.

A kropla deszczu za kroplą

Wsiąka przez szybę stłuczoną,

Którą zapchano szmatami.

(...)

Wicher szparami wciąż wieje,

Że liść geranii i laku,

Co w poszczerbionych doniczkach

Na zgniłej stoją poręczy,

Gnie się i razem z szarugą,

Ze skrawkiem starej sukmany

I z kroplą deszczu, sączącą,

Zlewa swe dreszcze w dysonans

Nędzy.

Wydźwięk wiersza jest pesymistyczny także w kolejnych strofach. Sprzyja temu język. Słowa „dysonans nędzy” będą kończyć każdą ze strof. Znajdziemy w nich element brzydoty, zniszczenia, brudu. Interpretacja jest jednoznaczna również przez wielokrotne powtarzanie przez podmiot liryczny, że to co obserwuje, tworzy obraz nędzy.

W całym utworze nie znajdziemy rymów, jest on oszczędny w środki stylistyczne, choć pojawiają się oczywiście liczne epitety, podkreślające nędzny wygląd mieszkania i tragiczny los bohaterek lirycznych. Wyjątek stanowi powracająca, wyrafinowana metafora „dysonansu nędzy”. Istotna i najbardziej charakterystyczna jest technika naturalizmu, która w kolejnych dekadach będzie wykorzystywana w prozie, np. literaturze faktu, a także w filmach dokumentalnych.

W drugiej i trzeciej strofie podmiot liryczny rozwija opis wnętrza chałupy. Wszystko butwieje i gnije, we wnętrzu stoi zardzewiałe wiadro z wodą, świeci tylko jedna świeczka. Resztki po kolacji pozostałe na stole oraz obraz pończoch prezentują trudny los mieszkańców tego miejsca:

Na stole, w łyżce blaszanej,

Podpartej cegły odłamem,

Pali się knotek,(...)

Na ziemi woda we wiadrze

O zardzewiałych obręczach

(...)

Kartofel, łokciem zgnieciony,

Szare łupiny, solnica

I na dnie misy czerwonej

Resztki zgęszczonej polewki.

W małym piecyku żelaznym

Tleją się jeszcze iskierki.

(...)

I żółte światło poleją

Na mąką zaschły żurownik

I na zmoczone pończochy,

Które się suszą u brzegu.

W czwartej strofie pojawia się pierwsza mieszkanka chałupy – starsza kobieta, o której można powiedzieć, że dobrze wpasowuje się swoim wyglądem we wnętrze ubogiego, zniszczonego domu. Jest pomarszczona, przygarbiona, wyraźnie zmęczona, ma krótkie, czarne włosy. Gdy jakiś dźwięk przebudza ją z drzemki, można jeszcze dostrzec w jej oczach ślady dawnego piękna – jak się domyślamy utraconego w trakcie ciężkiego życia:

Tedy owedy, gdy wicher

Głośniej zadzwoni o szyby,

Budzi się z drzemki i oko

To rzuci ku drzwiom zamkniętym,

To znów, gdy słoma zachrzęści,

Błyśnie z ukosa w kąt izby,

Aż czoło w fałdy się zwęża.

Oko niebieskie, ostatnią

Paląc się jeszcze pięknością,

Tworzy z tołubem wyblakłym

I z lic bruzdami dysonans

Nędzy.

Druga bohaterka zdecydowanie wyróżnia się w całym dotychczas przedstawionym obrazie. Jest nią młoda, szesnastoletnia dziewczyna, przedstawiona w sposób bardzo zmysłowy. Opis jej krągłości oraz ust tworzy obraz erotyczny, zwłaszcza, że śni ona o cielesnej relacji z „paniczem z fabryki”. Pierwszy raz podmiot liryczny zwraca się też do czytelnika, chcąc bardziej przykuć jego uwagę. Stosuje tryb rozkazujący i wykrzyknienie: „patrzaj!”. Słowo „dysonans” jest najbardziej adekwatne w zestawieniu z ubóstwem, trudnym, codziennym losem osób mieszkających na wsi, z pięknym ciałem rozmarzonej, młodej kobiety:

Pod strzępem kołdry, na słomie,

Zasłanej zgrzebnej płachciskiem,

Szesnastoletnia śpi dziewka.

(...)

Czasem się w lekkim uśmiechu
Rozszerzą wargi czerwone:
Śni o paniczu z fabryki,
Co ją ukradkiem pochwycił
I udo przycisnął kolanem.
Patrzaj! ten uśmiech i sen jej
I pierś namiętnie wydęta
Łączą się w smutny dysonans
Nędzy.

Dysonansu – wewnętrznej niezgodności, można w tym wierszu doszukiwać się w płaszczyźnie wyobrażeń czytelnika o sielskości polskiej wsi w zderzeniu z prawdziwym obrazem, jakiego nie boi się przedstawić Kasprowicz. Niektórzy badacze dopatrują się w nim także brzydkiego obrazu chaty i niespodziewanej obecności pięknej dziewczyny jako symbolu witalności polskiej wsi, w której wciąż drzemie piękno, która żyje w nędzy, ale ma wielki potencjał by zrealizować swoje marzenia i wydobyć się z trudnego położenia.

Autor opracowania: Natalia Dąbrowska
Dodaj swoją opinię:

Nie dodano jeszcze opinii. Czekamy na Twój głos!

LekcjaPolskiego.pl – opracowania lektur, opracowania wierszy, epoki literackie, streszczenia lektur, problematyka, bohaterowie, wypracowania, analizy i interpretacje wierszy

Kontakt | Polityka prywatności