Kreon jest władcą Teb, bratem Jokasty, mężem Eurydyki i ojcem Hajmona w tragedii Sofoklesa „Antygona”. Chce odbudować porządek państwa, lecz stanowczość przekształca w despotyzm, a troskę o autorytet — w przekonanie o własnej nieomylności. Dopiero osobista katastrofa prowadzi go do uznania odpowiedzialności za wyrządzone zło.
Charakterystyka Kreona
Bohater obejmuje tron po śmierci Eteoklesa i Polinejkesa, którzy giną w bratobójczej walce. Jego pozycja wynika z pokrewieństwa z dotychczasowymi władcami. Rządzi miastem dopiero co ocalonym przed najazdem, dlatego obawia się ponownego chaosu. Sofokles nie określa dokładnego wieku, wykształcenia ani szczegółów wyglądu Kreona. O jego osobowości świadczą publiczne decyzje, wypowiedzi i sposób traktowania bliskich.
Początkowo Kreon formułuje zrozumiały ideał: dobro wspólnoty powinno być ważniejsze niż osobista korzyść i przyjaźń. Chce odróżnić obrońcę Teb od człowieka, który wystąpił przeciw miastu. Stąd odmienne postanowienia dotyczące poległych braci. Nie zaczyna jako władca otwarcie deklarujący pragnienie krzywdy. Błąd polega na uznaniu, że słuszny cel uprawnia go do rozporządzania również religijnym obowiązkiem pogrzebu.
Jest surowy, kategoryczny i przywiązany do posłuszeństwa. Zakaz pochówku Polinejkesa traktuje jako próbę siły nowej władzy. Gdy zostaje on złamany, nie szuka od razu przyczyn sprzeciwu, lecz dowodu spisku. Strażnikowi zarzuca przekupstwo, a później podobne oskarżenie kieruje przeciw Tyrezjaszowi. Podejrzliwość pozwala mu odrzucać niewygodne wiadomości bez sprawdzania, czy sam nie popełnił błędu.
W sporze z Antygoną ujawnia się jego pycha, czyli hybris. Bohater uważa, że cofnięcie rozkazu oznaczałoby osobiste upokorzenie. Szczególnie dotkliwa jest dla niego myśl, że zwyciężyłaby kobieta. Polityczny argument zostaje więc spleciony z urażoną ambicją mężczyzny. Kreon mówi o równym traktowaniu krewnych i obcych, ale nie dostrzega, że samo prawo może przekraczać granice sprawiedliwości.
Jego rozmowa z Hajmonem pokazuje, jak silnie utożsamia państwo z własną osobą. Syn próbuje skłonić go do wysłuchania mieszkańców i przypomina o wartości ustępliwości. Kreon nie rozpoznaje w tym odpowiedzialnej rady, lecz zagrożenie dla ojcowskiej i królewskiej przewagi. Kocha syna, ale wymaga, by miłość potwierdzała się zgodą. Przez taką postawę traci możliwość prawdziwego porozumienia.
Nie jest człowiekiem całkowicie odrzucającym religię. Odwołuje się do bogów, lecz długo zakłada, że ich porządek wspiera jego decyzję. Dopiero stanowcze ostrzeżenie Tyrezjasza i rada Chóru przełamują tę pewność. Zaczyna rozumieć, że pozostawiając zmarłego bez pogrzebu i zamykając żywą osobę w grobowcu, naruszył właściwą granicę między światem żywych i umarłych.
Wtedy ujawnia zdolność do zmiany decyzji, lecz zbyt późną. Przyznaje, że musi ustąpić, i postanawia osobiście naprawić to, co nakazał. Nie ogranicza się już do wydawania poleceń innym. Jego działanie nie cofa jednak skutków wcześniejszego uporu. Tragedia pokazuje, że możliwość moralnego rozpoznania nie daje człowiekowi władzy nad czasem ani nad konsekwencjami wyrządzonej krzywdy.
Po śmierci Hajmona i Eurydyki znika dawna pewność siebie. Kreon uznaje własną winę i nie potrafi odzyskać sensu życia. Jego rozpacz jest szczera: człowiek narzucający wszystkim posłuszeństwo sam potrzebuje pomocy sług. Przemiana prowadzi od pychy do bolesnego samopoznania, nie do łatwego odkupienia. Nadal żyje i musi pozostać z odpowiedzialnością za ludzi, których nie chciał stracić.
Kreon jest postacią tragiczną, ponieważ dążąc do ocalenia ładu, niszczy podstawy rodzinnej i społecznej wspólnoty. Można uznać jego początkową troskę o państwo, lecz trzeba potępić pogardę, przemoc i odrzucanie cudzych racji. Nie jest jedynie ofiarą niezrozumiałego losu: dramat wyraźnie pokazuje jego wybory. Uosabia niebezpieczeństwo władzy pozbawionej pokory oraz umiejętności słuchania.