Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Przedstaw sposoby sprawowania kontroli nad obywatelami w Roku 1984

Autor utworu
George Orwell
Autor opracowania
Tomasz Borowy
Ostatnia aktualizacja

W „Roku 1984” George’a Orwella Partia kontroluje obywateli przez połączenie nadzoru, propagandy, wychowania i przemocy. Jej celem jest uzyskanie nie tylko posłuszeństwa, ale także wpływu na pamięć, język i emocje człowieka.

Obserwacja i donosicielstwo

Teleekrany nadają komunikaty, a jednocześnie mogą przekazywać obraz oraz dźwięk z otoczenia obywatela. Niepewność, czy obserwacja trwa właśnie teraz, zmusza do stałego pilnowania twarzy i gestów. Dochodzą do tego mikrofony, patrole i donosy. Dzieci uczą się wykrywać rzekomych zdrajców także we własnym domu. Parsons trafia do więzienia wskutek słów podsłuchanych przez córkę. Rodzina i znajomości przestają być naturalnym schronieniem przed państwem. Przypadek Charringtona pokazuje z kolei, że pozornie życzliwa osoba może celowo przygotować miejsce obserwacji.

Przejmowanie informacji i języka

Ministerstwo Prawdy przerabia archiwa, aby wszystkie zapisy potwierdzały aktualne stanowisko władzy. Usunięcie dawnych wersji utrudnia udowodnienie błędu, a ewaporacja odbiera ofiarom ślad istnienia. Propaganda ogłasza wzrost dobrobytu mimo codziennych braków. Nowomowa zawęża zakres słów i znaczeń, którymi można opisać niesprawiedliwość. Dwumyślenie uczy przyjmowania sprzeczności, zamiast ich sprawdzania. Te narzędzia wzajemnie się wzmacniają: obywatelowi brakuje zarówno dokumentów, jak i pojęć oraz psychicznego przyzwolenia na samodzielną ocenę.

Organizowanie czasu i uczuć

Praca, zebrania, zbiórki oraz działania organizacji pozostawiają mało miejsca na samotność. Dwie Minuty Nienawiści i Tydzień Nienawiści skupiają emocje na wyznaczonym wrogu. Kult Wielkiego Brata daje im przeciwny kierunek, obowiązkowe uwielbienie. Ograniczenia seksualności i podejrzliwość wobec prywatnych więzi mają zapobiegać lojalności konkurencyjnej wobec Partii. Proli częściej zajmuje się loterią i uproszczoną rozrywką, zamiast wymagać tak dokładnej dyscypliny jak od członków Partii. Kontrola jest dostosowana do miejsca człowieka w społecznej hierarchii.

Terror i przebudowa osobowości

Gdy środki codziennej kontroli nie wystarczają, pojawiają się aresztowanie, izolacja, tortury i wymuszanie zeznań. Wobec Winstona O’Brien przeplata ból ulgą oraz objaśnieniami, aby przejąć rolę jedynego źródła wiedzy i bezpieczeństwa. Pokój 101 wykorzystuje indywidualny lęk do zniszczenia ostatniej lojalności. Nie wystarcza publiczna deklaracja podporządkowania. Bohater ma rzeczywiście zmienić uczucia i uznać narzucony porządek za własny. Końcowa miłość do Wielkiego Brata pokazuje najdalej posunięty skutek wszystkich tych metod.