Polska szlachta to do dzisiaj kontrowersyjny temat. Jedni uważają ją za absolutną podstawę dzisiejszej polskości, inni doszukują się w niej źródła dzisiejszych wad narodowych. Dzięki literaturze różnego rodzaju mamy szansę wyrobić sobie na ten temat własne zdanie.
Polska historia charakteryzuje się wyjątkowym skomplikowaniem i niejednoznacznością. Dzieje naszego narodu wielokrotnie stawały się obiektem rozważań specjalistów politycznych i historycznych, ale także literatów, którzy próbowali oceniać je przez pryzmat swojej wrażliwości artystycznej i indywidualnego patrzenia na rzeczywistość.
Wszyscy ludzie chcąc nie chcąc dostosowują swoje zachowanie do okoliczności. Inaczej zachowujemy się na oficjalnym balu w operze, a inaczej w domu, w gronie znajomych, itd. Istnieją jednak takie okoliczności, które zmuszają nas do przewartościowania swoich priorytetów życiowych, a w konsekwencji zupełnej przemiany tego, kim jesteśmy, jak o sobie myślimy i jak postrzegamy otaczający nas świat.
Bohater dynamiczny to bardzo popularny motyw w literaturze. Sprawia, że łatwiej nam się utożsamić z konkretną postacią, której życie – tak jak nasze – ulega zmianom i modyfikacjom. Przy jego pomocy autorzy mogą unaocznić czytelnikowi pewne prawdy o wnętrzu człowieka oraz o prawach rządzących jego duszą.
Ludzie mają wiele wad i nieustannie muszą się zmagać z rozmaitymi słabościami. Czasami jest to walka udana, a czasami zdarza się, że dana osoba ulegnie swojej słabości. Mogą być to różne kwestie, czasami słabość jest jakąś błahostką, a czasami prowadzi człowieka do złych czynów, których nie powinien był popełniać.
Szlachta polska przez wieki swojego istnienia wykształciła całą specyficzną gałąź kulturową, którą określamy dzisiaj mianem kultury szlacheckiej. Składały się na nią różnorodne zwyczaje i obyczaje, które utworzyły ciąg tradycji świadczący o przywiązaniu nie tylko do własnej grupy społecznej, lecz także do całego narodu.
Czas jest elementem niezbędnym w utworach literackich. Zgodnie z fragmentem tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej, nadaje on tempo akcji i logiczność fabule, jak również pozwala na uporządkowane cofanie się do wydarzeń z przeszłości (w formie retrospekcji). Istnieją różne sposoby prowadzenia akcji, stosując różnorodne konstrukcje czasu, od najprostszego, linearnego do najbardziej osobliwych. W ten sposób możliwe jest zaciekawienie czytelnika, jak również uporządkowanie wydarzeń i nadanie im logicznego sensu.
Władza wiąże się z dużymi możliwościami i przywilejami, ale także z ogromną odpowiedzialnością. Politycy i urzędnicy państwowi niemal codziennie muszą podejmować decyzje pod presją lub z powodu kryzysu. Społeczeństwo oczekuje, że rząd zadba o ich interesy i będzie kierował się dobrem zwykłych ludzi. W praktyce bywa różnie, jednak co do zasady tym powinni się kierować. Literatura zna jednak wiele przykładów, w których kryzys był wykorzystywany przez rządzących do powiększania swojego majątku czy budowania pozycji, porzucając dobro obywateli.
Zaufanie to więź, którą trudno jest wypracować w relacji z drugą osobą. Musi się ona sprawdzić w wielu sytuacjach i obie strony muszą mieć pewność, że mogą polegać na drugiej. Trudno jest zbudować coś tak delikatnego w oparciu wyłącznie o słowa, które nie przekładają się na rzeczywistość.
W drugiej części „Trylogii” Henryk Sienkiewicz opowiada o wydarzeniach z potopu szwedzkiego, który miał miejsce w latach 1655-1660. Akcja powieści historycznej (pozytywista pisał o wydarzeniach z XVII wieku z perspektywy XIX-wiecznej) rozgrywa się w pierwszych trzech latach najazdu Szwedów.