Przejdź do treści
Lekcjapolskiego.pl

Tadeusz Różewicz

Interpretacje wierszy

Indeks alfabetycznyPrzejdź do wybranej litery

B3 tytuły

D1 tytuł

K1 tytuł

L2 tytuły

M1 tytuł

O1 tytuł

P1 tytuł

S2 tytuły

W1 tytuł

Z1 tytuł

Tadeusz Różewicz – biografia

Autorka biografiiNatalia Dąbrowska

Tadeusz Różewicz urodził się 9 października 1921 w Radomsku, zmarł 24 kwietnia 2014 we Wrocławiu, gdzie mieszkał z żoną Wiesławą od 1968 roku (pobrali się zaś w 1949 roku). Uznawany za jednego z największych poetów polskich XX wieku, nazywany „noblistą bez Nobla”. Młodszy brat Janusza - również poety, który został rozstrzelany przez Niemców w Łodzi w 1944 roku. Miał także młodszego brata Stanisława. Jego ojciec Władysław był niższym urzędnikiem sądowym, a matka - Stefania Maria z Gelbardów, prowadziła dom. Tadeusz Różewicz był także dramatopisarzem, scenarzystą filmowym, prozaikiem, satyrykiem oraz tłumaczem poezji węgierskiej. Od 1939 roku pracował jako goniec, magazynier, urzędnik kwaterunku, uczeń stolarski. W 1943 roku, po odbytych szkoleniach wstąpił do partyzanckiego oddziału Armii Krajowej. Wraz z bratem, w 1944 r., pod pseudonimem Satyr, wydał zbiór wierszy i prozy pt. Echa leśne. Po wojnie studiował historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Współpracował z pismami „Odrodzenie” i „Twórczość”, był także reporterem.

Jego prawdziwym debiutem poetyckim stał się tom Niepokój w 1947 roku. Zebrane w nim utwory powszechnie odbierano jako głos pokolenia, które przeżyło wojenną apokalipsę. W warstwie formalnej nastąpiło tu zerwanie z tradycyjnymi systemami wersyfikacyjnymi, rezygnacja z metaforyki i wyszukanych środków stylistycznych na rzecz surowości, prostoty, prozaizacji. Kolejne tomy poezji to Czerwona rękawiczka i Pięć poematów. W 1955 roku ukazał się zbiór wierszy Srebrny kłos oraz opowiadań Opadły liście z drzew i tekstów satyrycznych Uśmiechy. W 1956 r., po ukazaniu się tomu Poemat otwarty, poetycki dorobek Różewicza został poddany interpretacji, której dokonali wybitni badacze literatury: Kazimierz Wyka i Jan Błoński. Rok później Wydawnictwo Literackie w Krakowie wydało Poezje zebrane. Inne ważne wydarzenia tego okresu to pobyt pisarza w Paryżu i śmierć jego matki.

Dorobek poetycki do 1957 r. określają motywy katastroficzne, protest przeciw okrucieństwu, obojętność na problemy drugiego człowieka, tęsknota do uczuć i wartości, które przywróciłyby właściwe relacje między ludźmi. Od 1958 r., od tomu Formy, Różewicz dostrzega wyobcowanie współczesnego człowieka, rozpad systemów wartości, upadek moralności, dokonuje próby oceny nowej rzeczywistości. W podobnej tematyce utrzymany jest słynny groteskowy dramat Różewicza Kartoteka, napisany w 1959 roku, a opublikowany w „Dialogu” w 1960 i wtedy też wprowadzony na scenę.

Poeta odbywał różne podróże, m.in. w 1958 r. do Macedonii i Chin, w 1960 do Włoch, w 1961 – do Belgii. Jego utwory były przekładane na wiele języków obcych, a dramaty inscenizowane także za granicą.

W 2000 r. otrzymał Nagrodę Literacką Nike za tom poetycki Matka odchodzi, który zawiera intymne wyznania Różewicza - w wierszach, zapiskach z „Dziennika gliwickiego” oraz w wyimkach wspomnień matki autora i brata poety Stanisława. Całość opatrzona jest rodzinnymi zdjęciami.

Inne ważne i bardziej znane dzieła Różewicza:

Proza:
1955 - Opadły liście z drzew (opowiadania),
1970 - Śmierć w starych dekoracjach (opowiadania),
1971 - Przygotowanie do wieczoru autorskiego (szkice, wspomnienia, utwory sceniczne),
1979 - Opowiadania traumatyczne. Duszyczka (miniatury literackie)
Zbiory wierszy, poematy:

1961 - Głos Anonima (zawiera poemat Et in Arcadia ego)
1991 - Płaskorzeźba
1998 - Zawsze fragment. Recycling
2001 - Nożyk profesora (poemat i wiersze)

Dramaty:

1964 - Świadkowie albo nasza mała stabilizacja
1969 - Stara kobieta wysiaduje
1975 - Białe małżeństwo
1979 - Do piachu
1997 - Kartoteka rozrzucona

Pogrzeb Różewicza, zgodnie z jego ostatnią wolą, odbył się w Karpaczu na i miał wymiar ekumeniczny. Tak uzasadnił swoją wolę poeta:

Proszę też miejscowego pastora, aby wspólnie z księdzem kościoła rzymsko-katolickiego (którego jestem członkiem przez chrzest św. i bierzmowanie) odmówił odpowiednie modlitwy. (...) Może przyczyni się to do dobrego współżycia tych dwóch – rozdzielonych wyznań i zbliży do siebie kultury i narody, które żyły i żyją na tych samych ziemiach. Może spełni się marzenie poety, który przepowiadał, że „Wszyscy ludzie będą braćmi”. [Fragment testamentu Tadeusza Różewicza.]